Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қазақ өнерінің белгілері мен символдары
Киіз үй семиотикалық кеңістік ретінде
Қазақ ою-өрнегінің тілі
- «Дөңгелек»
- «Күн нұры»/«Күн көзі»
- «Төртқұлақ»
- «Шимай»
- «Жұлдыз»
- «Ай»/«Айгүл»/«Айшық гүл»
- «Кемпірқосақ»
- «Шаршы»
- «Тұмарша»
- «Балдақ»
- «Ирек»
- «Су өрнек»
- «Төртүшкіл»
- «Қармақ»
- «Шынжыра»
- «Қарға тұяқ»
- «Қошқар мүйіз»/«Қос мүйіз»/«Сыңар мүйіз»
- «Аттабан»/«Аша тұяқ»
- «Құсмұрын»/«Құсқанат»/«Құсмойын»/«Құстаңдай»/«Қазмойын»
- «Ағаш гүл»
- «Ит құйрық»
- «Өткiзбе»/«Өркен»
- «Түйетабан»/«Өркеш»/«Ботамойын»/«Ботакөз»
- «Гүл»/«Қызғалдақ»/«Райхангүл»
- «Бөрi кұлақ»
- «Масақ гүл»«Арпабас»
- «Өрмекші»/«Алақұрт»
- «Жылан»/«Жыланбас»/«Жыланбауыр»
Дәстүрлі костюм семиотика аясында
Қазақ зергерлік өнерінің символ шығармашылығы
Материалдың символикалық мазмұны (қолөнер, қолданбалы өнер)
Қазақ музыкасының таңбалық табиғаты
«Балдақ»
«Балдақ» — бүркітшілердің ат үстінде бүркіт ұстаған кезде қолын ыңғайлы тіреп отыруы үшін пайдаланған тіреудің көркемдік негізінде қалыптасқан өзіндік өрнек. Біртұтас композицияға біріге отырып, бұл өрнек киіз және кестелі бұйымдарды безендіретін күрделі ою-өрнек мотивін түзеді. Ол меандр тәрізді өрнектер қатарына жатады. Болжам бойынша, «балдақ» өрнегінің символдық мәні оның атқаратын қызметімен, яғни сүйеу, тірек және күш ұғымдарымен айқындалады. Бұл бейне әлемдік мәдениетте де кездеседі: қытай дәстүрінде балдақ қолдаудың белгісі болатын эмблемалардың бірі саналады, христиандықта — қасиетті Антонийдің нышаны, ал грек-рим дәстүрінде мифтік ұста Гефестің атрибуты ретінде танылады. Мағынасы жағынан ол аса таяқ, таяныш, таяқша секілді ұғымдарға жақын. Жалпы әлемдік мәдениетте аса таяқ Ғалам ағашының бейнесі, сондай-ақ шамандардың, абыздардың, көсемдердің, сәуегейлердің, жыршылардың және рухани қуаты жоғары өзге де адамдардың айрықша белгісі ретінде белгілі.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.