Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары

«Балдақ»

«Балдақ» — бүркітшілердің ат үстінде бүркіт ұстаған кезде қолын ыңғайлы тіреп отыруы үшін пайдаланған тіреудің көркемдік негізінде қалыптасқан өзіндік өрнек. Біртұтас композицияға біріге отырып, бұл өрнек киіз және кестелі бұйымдарды безендіретін күрделі ою-өрнек мотивін түзеді. Ол меандр тәрізді өрнектер қатарына жатады. Болжам бойынша, «балдақ» өрнегінің символдық мәні оның атқаратын қызметімен, яғни сүйеу, тірек және күш ұғымдарымен айқындалады. Бұл бейне әлемдік мәдениетте де кездеседі: қытай дәстүрінде балдақ қолдаудың белгісі болатын эмблемалардың бірі саналады, христиандықта — қасиетті Антонийдің нышаны, ал грек-рим дәстүрінде мифтік ұста Гефестің атрибуты ретінде танылады. Мағынасы жағынан ол аса таяқ, таяныш, таяқша секілді ұғымдарға жақын. Жалпы әлемдік мәдениетте аса таяқ Ғалам ағашының бейнесі, сондай-ақ шамандардың, абыздардың, көсемдердің, сәуегейлердің, жыршылардың және рухани қуаты жоғары өзге де адамдардың айрықша белгісі ретінде белгілі.

Encyclopedia More Item

ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.

Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.

Алматы: КазНИИК, 2023.