Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қазақ өнерінің белгілері мен символдары
Киіз үй семиотикалық кеңістік ретінде
Қазақ ою-өрнегінің тілі
- «Дөңгелек»
- «Күн нұры»/«Күн көзі»
- «Төртқұлақ»
- «Шимай»
- «Жұлдыз»
- «Ай»/«Айгүл»/«Айшық гүл»
- «Кемпірқосақ»
- «Шаршы»
- «Тұмарша»
- «Балдақ»
- «Ирек»
- «Су өрнек»
- «Төртүшкіл»
- «Қармақ»
- «Шынжыра»
- «Қарға тұяқ»
- «Қошқар мүйіз»/«Қос мүйіз»/«Сыңар мүйіз»
- «Аттабан»/«Аша тұяқ»
- «Құсмұрын»/«Құсқанат»/«Құсмойын»/«Құстаңдай»/«Қазмойын»
- «Ағаш гүл»
- «Ит құйрық»
- «Өткiзбе»/«Өркен»
- «Түйетабан»/«Өркеш»/«Ботамойын»/«Ботакөз»
- «Гүл»/«Қызғалдақ»/«Райхангүл»
- «Бөрi кұлақ»
- «Масақ гүл»«Арпабас»
- «Өрмекші»/«Алақұрт»
- «Жылан»/«Жыланбас»/«Жыланбауыр»
Дәстүрлі костюм семиотика аясында
Қазақ зергерлік өнерінің символ шығармашылығы
Материалдың символикалық мазмұны (қолөнер, қолданбалы өнер)
Қазақ музыкасының таңбалық табиғаты
«Ирек»
«Ирек» сөзі қазақ тілінен аударғанда қисық, ирек, иірімді деген мағыналарды білдіреді. Бұл — әлемдік мәдениетте кең таралған, көптеген ою-өрнек жүйелерінің негізгі элементтерінің бірі. Зигзаг бейнесі су, толқын, мәңгілік қозғалыс, найзағай немесе жаңбырды білдіреді. Мысалы, латыш мифологиясында зигзаг жердегі және аспандағы сулардың, соған сәйкес әйел тәңірі Мараның нышаны ретінде түсіндіріледі. Бұл өрнектің археологиялық тұрғыдан ең ерте үлгілері неолит дәуіріне жатады.
Қазақ мәдениетінде «ирек» өрнегі көбіне композицияның жиегін көмкеруде қолданылады және, ықтимал, өмір үдерістерінің кезеңдік қайталануын, мәңгілік оралу идеясын, өзгерістің тұрақтылығын және ырғақтылықты бейнелейді.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.