Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қазақ өнерінің белгілері мен символдары
Киіз үй семиотикалық кеңістік ретінде
Қазақ ою-өрнегінің тілі
- «Дөңгелек»
- «Күн нұры»/«Күн көзі»
- «Төртқұлақ»
- «Шимай»
- «Жұлдыз»
- «Ай»/«Айгүл»/«Айшық гүл»
- «Кемпірқосақ»
- «Шаршы»
- «Тұмарша»
- «Балдақ»
- «Ирек»
- «Су өрнек»
- «Төртүшкіл»
- «Қармақ»
- «Шынжыра»
- «Қарға тұяқ»
- «Қошқар мүйіз»/«Қос мүйіз»/«Сыңар мүйіз»
- «Аттабан»/«Аша тұяқ»
- «Құсмұрын»/«Құсқанат»/«Құсмойын»/«Құстаңдай»/«Қазмойын»
- «Ағаш гүл»
- «Ит құйрық»
- «Өткiзбе»/«Өркен»
- «Түйетабан»/«Өркеш»/«Ботамойын»/«Ботакөз»
- «Гүл»/«Қызғалдақ»/«Райхангүл»
- «Бөрi кұлақ»
- «Масақ гүл»«Арпабас»
- «Өрмекші»/«Алақұрт»
- «Жылан»/«Жыланбас»/«Жыланбауыр»
Дәстүрлі костюм семиотика аясында
Қазақ зергерлік өнерінің символ шығармашылығы
Материалдың символикалық мазмұны (қолөнер, қолданбалы өнер)
Қазақ музыкасының таңбалық табиғаты
«Төртүшкіл»
Бұл — бір нүктеде төбелері түйісетін төрт ромбтан тұратын қызықты геометриялық пішін. Бейнесі алыстан қарағанда жұлдызға ұқсайды. Өрнектің дәстүрлі атауы «төрт» және «үшкіл» сөздерінен құралған. Осы екі құрамды атауда өрнектің бастапқы мағынасы кодталған деуге болады. Түркі мәдениетінде «төрт» санының нышандық мәні дүниенің төрт бұрышы, жылдың төрт мезгілі секілді ұғымдар арқылы көрінеді. Ал «үшкіл» сөзі қазақ ұғымында ұшқырлық, өткірлік мағынасымен сабақтас келеді. Мысалы, «ұшқыр ой» тіркесі осыны аңғартады.
Бұл өрнек тұйық әрі симметриялы жүйе ретінде сипатталады. Ол дербес элемент ретінде де, басқа өрнектермен бірге кілемдік композицияларда, ағашты көркем өңдеуде және өзге де сәндік-қолданбалы өнер түрлерінде сюжеттік композицияның құрамдас бөлігі ретінде де қолданыла алады.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.