Ай қазақ мифологиясында ерекше орын алады, ол әйелдік бастауымен байланыстырылып, әртүрлі магиялық қасиеттер телінеді. Ай халық ұғымында сұлулық пен нәзіктіктің үлгісі ретінде қабылданған, сондай-ақ бірқатар ғұрыптық және салттық әрекеттердің құрамдас бөлігі болған: жаңа туған айға тағзым етілген, ал оның төрт фазасы көптеген мәдениеттерде адам өмірінің төрт негізгі кезеңін — туу, ержету, қартаю және өлімді — бейнелеген. Бұл түнгі аспан шырағын қастерлеудің сарқыншақтары фольклорда және әртүрлі тыйым-тыйымдарда сақталған: мысалы, айды саусақпен көрсетуге, оған қарап тұрып дәрет сындыруға болмайды деп есептелген. Жаңа туған қыз балаларға Айсұлу, Айгүл, Айтолған секілді айға қатысты есімдер жиі қойылған. Ежелгі көшпелілер кез келген маңызды істі жаңа ай туған кезде бастаған. «Ай» ұғымынан туындайтын өрнек түрлері де бар: «айгүл», «айшық гүл» және т.б. Бұл өрнектер кілемдерде, әйелдердің әшекей бұйымдарында және басқа да сәндік заттарда жиі кездеседі.

Қазақ мәдениетінде жарты ай да кең таралған белгілердің бірі болып саналады. Ежелгі кезеңде ол, шамасы, ай тәңірінің нышаны ретінде қабылданып, Ай культімен сабақтасқан және тірілер әлемі мен рухтар дүниесін жалғаушы өзіндік «дәнекер» қызметін атқарған. Бұл белгі көптеген түркі халықтарында рулық таңба ретінде қолданылған. Бүгінгі күні де мұсылман зираттарында орнатылатын жарты ай рухтар әлемінің, сондай-ақ айдың соңғы фазасының, яғни о дүниенің белгісі ретінде түсіндіріледі.

Бұл өрнек ағаш ою өнерінде және ат әбзелдерін безендіруде кеңінен қолданылған. Аталған ою-өрнек мотивінің бірнеше туынды түрі бар: «үш айшық» — үш жарты ай және «төрт айшық» — төрт жарты ай.

Астралдық белгілердің, яғни ай, айшық, жұлдыз және басқа да нышандардың семантикасы олардың Жоғарғы әлемге тиесілі болуымен ғана емес, сонымен қатар жерлеу ескерткіштеріндегі орналасуымен де айқындалады. Олар, әдетте, ескерткіштердің жоғарғы бөліктерін — парапеттерді, архитрав белдеулерін және басқа да жоғары ярустарды безендіріп тұрған.