Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қазақ өнерінің белгілері мен символдары
Киіз үй семиотикалық кеңістік ретінде
Қазақ ою-өрнегінің тілі
- «Дөңгелек»
- «Күн нұры»/«Күн көзі»
- «Төртқұлақ»
- «Шимай»
- «Жұлдыз»
- «Ай»/«Айгүл»/«Айшық гүл»
- «Кемпірқосақ»
- «Шаршы»
- «Тұмарша»
- «Балдақ»
- «Ирек»
- «Су өрнек»
- «Төртүшкіл»
- «Қармақ»
- «Шынжыра»
- «Қарға тұяқ»
- «Қошқар мүйіз»/«Қос мүйіз»/«Сыңар мүйіз»
- «Аттабан»/«Аша тұяқ»
- «Құсмұрын»/«Құсқанат»/«Құсмойын»/«Құстаңдай»/«Қазмойын»
- «Ағаш гүл»
- «Ит құйрық»
- «Өткiзбе»/«Өркен»
- «Түйетабан»/«Өркеш»/«Ботамойын»/«Ботакөз»
- «Гүл»/«Қызғалдақ»/«Райхангүл»
- «Бөрi кұлақ»
- «Масақ гүл»«Арпабас»
- «Өрмекші»/«Алақұрт»
- «Жылан»/«Жыланбас»/«Жыланбауыр»
Дәстүрлі костюм семиотика аясында
Қазақ зергерлік өнерінің символ шығармашылығы
Материалдың символикалық мазмұны (қолөнер, қолданбалы өнер)
Қазақ музыкасының таңбалық табиғаты
Білезік
Білезіктерге де магиялық қасиет телінген. Түркі мәдениетінде олардың символикасы көпқырлы. Мысалы, хакастарда білезік болашақ некенің нышаны саналған. Қазақтарда үш шынжыр арқылы сақиналармен жалғасқан «бес білезік» деп аталатын түрін қалыңдық үйлену күні таққан. Ал хакастарда мұндай бұйым тек тұрмысқа шыққан әйелдің әшекейі болып есептелген. Символдық тұрғыдан білезік үш түрлі туыстық ортаны біріктірген: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Ширату тәсілімен жасалған кейбір білезіктерді зерттеушілер көне түркілік Жылан культімен байланыстырады. Жылан өз кезегінде Ұлы Ана құдайы ұғымымен сабақтасып, құнарлылықтың нышаны ретінде түсіндірілген.
Көбіне білезіктер жұп болып тағылған, яғни әр қолға бір-бірден киген. Қыз балаға білезік не жүзік сыйлағанда: «Қолың өнерлі болсын!» — деп тілек айтылған.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.