Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Кереге / қанат
Жеке-жеке торкөз бөліктерден — қанаттардан тұратын киіз үйдің негізгі қаңқасын қазақтар «кереге» деп атайды. Қызметтік тұрғыдан алғанда, жекелеген бөліктері — қанаттар — біртұтас құрылымға бірігіп, киіз үйдің сүйегін құрайтын керегені түзеді. Үй қабырғасының семиотикасында ол — шекара, сыртқы әлемнен, ретсіздіктен оқшаулау, яғни қорғаныш белгісі. Киіз үйде есік (кіреберіс) пен шаңырақ (түтін шығатын орын) сыртқы әлеммен байланысты реттелген түрде қамтамасыз етсе, кереге символикалық тұрғыдан «кіру-шығудан тыс» кеңістік ретінде танылады. Бұл ғұрыптық тәжірибеден де көрінеді. Мысалы, бір үйде өлім жиі қайталанған жағдайда, марқұмды керегенің бір бөлігін шешіп шығаратын болған.
Керегенің қазақ мәдениетіндегі символдық мәні үйлену тойларындағы ақ тілектерден де байқалады: «шаңырағың биік болсын, керегелерің кең болсын!». Мұндағы «кең» сөзі тек жалпақ дегенді емес, көп адамды, қонақты, бақыт пен ырыс-берекені сыйдыра алатын ауқымдылықты білдіреді.
Қанат — керегенің жеке бөлігі, оның сөзбе-сөз аудармасы «қанат» дегенді білдіреді. Жалпы кереге құрамындағы қанат отбасылық, туыстық бірлікті, өзара сүйеніш пен тұтастықты аңғартса, кереге тұтастай алғанда беріктік пен мызғымас негіздің символы болып табылады.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.