Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қазақ өнерінің белгілері мен символдары
Киіз үй семиотикалық кеңістік ретінде
Қазақ ою-өрнегінің тілі
- «Дөңгелек»
- «Күн нұры»/«Күн көзі»
- «Төртқұлақ»
- «Шимай»
- «Жұлдыз»
- «Ай»/«Айгүл»/«Айшық гүл»
- «Кемпірқосақ»
- «Шаршы»
- «Тұмарша»
- «Балдақ»
- «Ирек»
- «Су өрнек»
- «Төртүшкіл»
- «Қармақ»
- «Шынжыра»
- «Қарға тұяқ»
- «Қошқар мүйіз»/«Қос мүйіз»/«Сыңар мүйіз»
- «Аттабан»/«Аша тұяқ»
- «Құсмұрын»/«Құсқанат»/«Құсмойын»/«Құстаңдай»/«Қазмойын»
- «Ағаш гүл»
- «Ит құйрық»
- «Өткiзбе»/«Өркен»
- «Түйетабан»/«Өркеш»/«Ботамойын»/«Ботакөз»
- «Гүл»/«Қызғалдақ»/«Райхангүл»
- «Бөрi кұлақ»
- «Масақ гүл»«Арпабас»
- «Өрмекші»/«Алақұрт»
- «Жылан»/«Жыланбас»/«Жыланбауыр»
Дәстүрлі костюм семиотика аясында
Қазақ зергерлік өнерінің символ шығармашылығы
Материалдың символикалық мазмұны (қолөнер, қолданбалы өнер)
Қазақ музыкасының таңбалық табиғаты
Төр
Киіз үй есігінің қарсы тұсында ең құрметті орын — төр орналасқан. Ол ерекше ретпен жиналып қойылатын төсек-орын жабдықтарының жиынтығы — жүкпен айқындалған. Н. Ж. Шаханованың пікірінше, заттарды, әсіресе төсек-орынды осылайша жинап қою тәсілі «құнарлылық — байлық — бақыт» деген идеялар тізбегін бейнелеуден туындаған [9, 32-б.]. Бұл ойды түкті және киіз кілемдердің, әртүрлі көрпелердің, соның ішінде құрақ көрпенің безендірілуі де қуаттай түседі, ал осы композицияны жастықтар толықтырып тұрған. Керегеге, төрден сәл жоғарырақ тұсқа, қару-жарақ, қамшы, домбыра және іші түтікше етіп сыпырылған жыртқыш аңдардың терілері — қасқыр, түлкі және т.б. ілінген. Бұл заттардың әрқайсысы тұмарлық, қорғаныштық қызмет атқарған. Төрге әрдайым ең сыйлы қонақтар отырғызылған, өйткені қазақ мәдениетінде қонақ — Жоғарғы күштердің жіберген елшісі деп түсінілген, сондықтан оны жақсы қарсы алып, күтіп, құрмет көрсету қажет болған.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.