Жез — мыс. Ол өңдеуге жеңілдігі, суықтай соғуға икемділігі және басқа да технологиялық артықшылықтарының арқасында ежелгі дәуірден кең таралып, тұтас бір тарихи кезеңнің — мыс дәуірінің — сипатын айқындады. Мысқа магиялық және тылсым қасиеттер телінген: ол жаман және арам күштерден қорғайтын, махаббат магиясында көмекші болатын металл деп түсінілген.

Ежелгі замандарда бұл металл мәдени және экономикалық тұрғыдан да зор мәнге ие болып, сауда мен айырбас құралы қызметін атқарған. Әлемдік мәдениетте мыс символдық жағынан Венера ғаламшарының жердегі баламасы ретінде танылады. Қазақ мәдениетінде мыс екі түрлі атаумен беріледі: «мыс» және «жез». Қазақ танымында мыс әйел бейнесіндегі демонологиялық кейіпкерлермен де байланыстырылған. Мысалы, Мыстан кемпір, Жезтырнақ, Жезтұмсық секілді образдар соны аңғартады. Ерте алтай эпостарында да мыс дабыл туралы айтылады, оның иесі — кәрі бақсы әйел. Тәжік бақсы әйелдері де зікір салу кезінде тек мыс ыдыстарды, яғни табақ, құмыра, кесе секілді бұйымдарды пайдаланған. Сірә, мыстың әйел бейнелерімен және әйел бақсылығымен байланысы металдың жер астынан алынуымен, оны от арқылы өңдеумен, құнарлылық ұғымымен сабақтас болса керек.

Сонымен қатар қазақ мәдениетінде мыс сұлулық ұғымымен де байланысты. Бұл, шамасы, металдың асыл реңкі мен жарқылына қатысты болса керек. Оның түсі қызыл ретінде қабылданған. Сұлулықты сипаттауда жез киік, жез кірпік, жез қанат, жезтаңдай секілді тіркестер қолданылған. Мұндай бейнелі сөз орамдары қазақ фольклорында жиі кездеседі.