Институт туралы

1933 жылғы 10 қарашада Алматы қаласында құрылды. Алғашында институт құрамына Қазақ орталық мұрағаты, облыстық мұражай, мемлекеттік кітапхана және өлкетану бюросы кірді. Оның құрамында тарих және археология, әдебиет және фольклор, тіл білімі, бейнелеу өнері, музыка, театр және хореография секторлары жұмыс істеді. Институт тарихшылары Жетісу өңірінің археологиялық ескерткіштерін зерттеп, Қазақстан тарихы бойынша жоспарланған дереккөздерді жинады. 1934–1935 жылдары олар қазақтың батырлық эпосының 100-ден астам нұсқасын, 230 ертегіні, 4500 мақал-мәтелді және ауызша халық шығармашылығының басқа да үлгілерін жинап, басып шығаруға дайындады. Институт абайтануды дамытуға да үлес қосты, сондай-ақ арнайы комиссия «Қазақ тілінің академиялық сөздігін» дайындады.

Институт ғалымдары зерттеген бейнелеу өнері саласы бойынша қазақтың ұлттық ою-өрнектерінің 300-ден астам түрі жиналды. 1935 жылғы 15 қыркүйекте институтқа Ұлттық сурет галереясын ұйымдастыру міндеті жүктелді. Институт өзінің «Шығармалары» атты басылымын және бірқатар әдеби жинақтарын шығарды, сондай-ақ «Дереккөздер мен материалдардағы Қазақстанның өткені» атты кітап жарық көрді.

С. Меңдешев, Т. Пургенов, С. Асфендияров, С. Сейфуллин, С. Аманжолов институттың ғылыми жұмысын ұйымдастыруға белсенді қатысты. 1936 жылғы 25 тамызда ол Қазақ КСР Ғылым академиясының тарих, қазақ тілі мен әдебиеті секторына айналды. Оның негізінде Ұлттық мәдениет институты, Тіл және әдебиет институты (1942) (қазіргі А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты және М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты), сондай-ақ Тарих, археология және этнография институты (1945) (қазіргі Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты, Ә. Х. Марғұлан атындағы Археология институты, Р. Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты) құрылды.

1939 жылы институт Республикалық шығармашылық және мәдени білім берудің ғылыми-әдістемелік орталығы болып қайта құрылды. 1994 жылы институт қайта өзгертіліп, Республикалық мәдени мәселелер орталығы болды. Кейіннен ол Көшпенділердің мәдени мұрасын зерттеу жөніндегі Қазақ ғылыми-зерттеу институты ретінде танылды. 2012 жылы Көшпенділердің мәдени мұрасы жөніндегі Қазақ ғылыми-зерттеу институты мен Мәдени саясат және өнертану институтының бірігуі нәтижесінде бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келе жатқан Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты құрылды.