Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Бір
«Бір» саны әлемдік мәдениетте бастапқы тұтастықты, бастау мен Жаратушыны білдіреді, сондай-ақ адамның (микрокосмның) символы болып саналады. Түркі, соның ішінде қазақ мәдениетінде бұл сан Ғаламның бірлігін және Құдайдың бірлігін білдіреді. Бұл мағына «Бір Тәңір» деген тіркесте көрініс тапқан, яғни «бір» саны — барша бастау атаулының басы, сонымен қатар бірлікті, ой бірлігін, тіпті абсолют тыныштықты да білдіреді.
Ал «жалғыз» ұғымы кейде жағымсыз мәнде де қолданылады. Бұл мағына «жалғыздық» сөзінде көрініс табады. Халықтық дүниетанымда жалғыздық негізінен тек Жаратқанға және Ғаламға тән қасиет ретінде қабылданған: «жалғыздық Құдайға ғана жарасады». Сондай-ақ «жалғыздың үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас» деген мақал адамның әлсіздігін, қауқарсыздығын аңғартады. Бұл мазмұны жағынан орыс тіліндегі «один в поле не воин» деген тіркеспен үндес.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.