Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Қырық
Бұл сан әлемдік және түркі мәдениетінде мазмұны аса бай, ғұрыптық мәдениет пен фольклорда кең көрініс тапқан киелі сандардың бірі болып саналады. Мысалы, Інжілде бұл сан жиі аталады: еврейлердің қырық жыл шөлде жүруі, Иса пайғамбардың жерде қырық күн болуы және тағы басқалар. Сол сияқты индуистік дұғалардың көпшілігі қырық шлокаға, яғни қос тармаққа құрылған.
Қазақтарда бұл сан баланы қырқынан шығару рәсімінде, сондай-ақ жерлеу және еске алу ғұрыптарында ерекше мәнге ие. Қырық күнге дейін нәресте жаман рухтардың зиянды әсерінен қорғалмаған деп есептелген, сондықтан бұл рәсім сәби үшін өте маңызды болған. Осы кезде оның тырнағы мен шашы алғаш рет алынып, ғұрыптық шомылдыру жасалады, содан кейін рәсімге қатысушыларға арнап мол дастарқан жайылады.
Жерлеу және еске алу салттарында да қырық күн айрықша маңызды мерзім болып саналады. Қазақтардың түсінігінде қырқынан кейін марқұмның жаны үйден кетеді. Осы тұрғыдан алғанда, бұл сан материалдық және рухани әлемдердің арасындағы өзіндік шекараны білдіреді.
Қазақ мәдениетіндегі қырық санының символдық мәні «жақсы атаның аруағы қырық жыл сүйрейді» деген сияқты тұрақты тіркестер мен мақал-мәтелдерден де байқалады. Бұл сөздің мағынасы жақсы әкенің не ақсақалдың аруағы қырық жыл бойы қолдап, қорғайды деген ұғымды білдіреді.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.