Сырға
Сырға. XX ғасыр. Оңтүстік Қазақстан. Күміс, маржан, көгілдір ақық (бирюза), шыны, ию, өру, ою, скань. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Сырға, құрамдас салпыншақты сырға (XX ғасыр, Оңтүстік Қазақстан)
Құрамдас салпыншақты сырға – XX ғасырдағы Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі әшекей бұйымдарының бірі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын сәндік әшекейлер қатарына жатады және күрделі тік бағыттағы композициясымен ерекшеленеді.
Материалы: күміс, маржан, көгілдір ақық (бирюза), түрлі-түсті шыны.
Техникасы: ию, өру, ойып өрнектеу, скань.
Бұйымның құрылымы сақина тәрізді ілмекке бекітілген көпқабатты салпыншақ жүйесінен тұрады. Жоғарғы бөлігінде бірінің астына бірі орналасқан екі гүл тәрізді сәндік элемент бар. Олардың төменгі жағында байланыстырушы бөлік орналасып, одан созылыңқы тамшы пішінді салпыншақ жалғасады. Құрылымның барлық элементтері топсалы түрде жалғанғандықтан, еркін қозғалып тұрады.
Композициялық шешімі осьтік қағидаға негізделген және айқын тік бағыттылығымен ерекшеленеді. Негізгі көркемдік екпінді ортасына көгілдір ақық қондырылған гүл пішінді розеткалар құрайды. Оларды айнала орналасқан маржан бөлшектері толықтырып, композицияның сәндік әсерін күшейтеді. Төменгі бөлігі дәнекерлеу тәсілімен орындалған түйіршікті жиекпен қоршалған ірі жасыл шыны қондырмасы бар тамшы тәрізді салпыншақпен аяқталады. Композицияның ырғақтық құрылымы дөңгелек және созылыңқы пішіндердің кезектесуі арқылы қалыптасқан.
Өрнектік жүйесі өсімдік тектес және геометриялық мотивтердің үйлесіміне негізделген. Гүл тәрізді элементтер құнарлылық пен қорғау идеяларымен байланысты дәстүрлі стильдендірілген розеткалар ретінде түсіндіріледі. Ашық түсті қондырмалар мен күміс негіздің қарама-қарсылығы бұйымның көркемдік әсерін арттырады. Скань мен бүршіктеу тәсілдерінің қолданылуы әшекей бетіне нәзік ажурлы сипат беріп, қозғалыс кезінде жарқырау әсерін тудырады.
Бұл сырға Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән күрделі композициялық құрылымды, жоғары көркемдік шеберлікті және сәндік-символикалық мазмұнның байлығын айқын бейнелейді.