Бес білезік
Бес білезік. XX ғасыр. Батыс Қазақстан. Күміс, штамптау, скань, зернь. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Бес білезік, күрделі құрамды білезік (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы, Батыс Қазақстан)
Бес білезік – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы дәстүрлі қазақ зергерлік өнеріне тән күрделі құрылымды қол әшекейі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады және көбінесе қалыңдықтың немесе жоғары әлеуметтік мәртебеге ие әйелдердің киім кешенінің құрамында қолданылған.
Материалы: күміс. Техникасы: қалыптау (штамптау), бедерлеу (чеканка), скань, бүршіктеу (зернь).
Күміс беті бедерлі өрнектермен өңделіп, бай фактуралық құрылым қалыптастырылған.
Бұйымның құрылымы манжет тәрізді кең ашық білезік негізінен тұрады. Оның төменгі жиегіне бұралма шынжырлар арқылы жалғанған салпыншақ элементтер жүйесі бекітілген. Қатаң пішінді негізгі бөлік пен қозғалмалы сәндік бөлшектердің үйлесімі осы типтегі бұйымдарға тән ерекшелік болып табылады.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделген. Білезік беті көлденең орналасқан бірнеше өрнектік белдеулерге бөлінген. Орталық бөлігі сопақша медальондарға енгізілген Х-тәрізді және ромб тәрізді мотивтер басым келетін геометрияланған өрнектермен көмкерілген. Композиция симметриялылығымен және ырғақты қайталануымен ерекшеленеді.
Өрнектік жүйесі геометриялық және стильдендірілген зооморфтық мотивтердің үйлесіміне негізделген. Бұл мотивтер өз бастауын көшпелі мәдениетке тән дәстүрлі дала өрнектерінен алады. Тегіс және бедерлі бөліктердің қарама-қарсылығы бұйымның пластикалық мәнерлілігін күшейтеді. Салпыншақ элементтер сәндік қызметпен қатар акустикалық мәнге де ие болып, қозғалыс кезінде нәзік сыңғырлаған дыбыс шығарады.
Бұл бес білезік Батыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән күрделі құрылымды, бай өрнектік жүйені және жоғары көркемдік шеберлікті айқын көрсетеді. Оның композициялық тұтастығы мен сәндік байлығы дәстүрлі қазақ әйелдерінің мәртебелік және салтанатты әшекейлеріне тән ерекшеліктерді толық бейнелейді.