Тарақ
Тарақ. XX ғасыр. Оңтүстік Қазақстан. Күміс, ағаш, көгілдір ақық (бирюза), нақыштау, ою. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Тарақ
Бұл бұйым қызметтік-тұрмыстық мақсаттағы заттардың қатарына жататын, сәндік және практикалық қызметті қатар атқаратын құрамдас тарақ болып табылады. Құрылымы органикалық материалдан (ағаштан) жасалған тісті бөліктен және оның жоғарғы жағын көмкерген күміс қаптамадан тұрады. Күміс қаптама бұйымның негізгі сәндік бөлігін құрайды.
Композициялық шешімі көлденең ось бойымен ұйымдастырылып, айқын симметрия қағидасына негізделген. Орталық бөлігінде ірі сопақша қондырма орналасқан. Ол ақықтан (сердоликтен) немесе түрлі-түсті шыныдан жасалған болуы мүмкін. Қондырманың айналасы ұсақ көгілдір ақықтармен (бирюза) көмкеріліп, гүл күлтесіне ұқсас розетка тәрізді композиция түзеді. Оның екі жағында осындай құрылымдағы шағындау сәндік элементтер орналасып, ырғақты үштік жүйе қалыптастырады.
Күміс қаптаманың өрнектік безендірілуі нақыштау (гравировка) тәсілімен орындалған. Беті толқынды сызықтардан, өсімдік тектес өркендерден, иірімдер мен стильдендірілген жапырақ мотивтерінен құралған өрнектермен көмкерілген. Өрнек көлденең белдеулер түрінде ұйымдастырылып, бұйымның созылыңқы пішінін және құрылымдық тұтастығын айқындай түседі.
Тарақтың тісті бөлігі біркелкі орналасқан тістердің ырғақты қатарынан тұрады. Бұл төменгі жиектің көрнекі динамикасын күшейтеді. Қараңғы түсті ағаш фактурасы мен жарқыраған күміс қаптаманың қарама-қарсылығы бұйымның сәндік әсерін арттырады.
Технологиялық тұрғыдан бұйым бірнеше қолөнер тәсілдерінің үйлесуінен жасалған. Тісті бөлігі ағашты ою арқылы қалыптастырылса, күміс қаптама қалыптау (штамптау) және бедерлеу (чеканка) әдістерімен өңделген. Тас қондырмалары арнайы ұяшықтарға бекіту тәсілі арқылы орнатылған.
Бұл тарақ тұрмыстық мақсаттағы бұйым болғанымен, айқын эстетикалық сипатқа ие. Ол XX ғасырдағы Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән утилитарлық және сәндік бастаулардың үйлесімін көрсетіп, күнделікті қолданылатын заттың жоғары көркемдік деңгейде безендірілген үлгісі болып табылады.