Торсық
ҚР ОММ қорынан
Торсық — қымыз, айран және өзге де сусындарды тасымалдауға арналған дәстүрлі қазақтың теріден жасалған ыдысы. Оны көбіне түйе, бұқа терісінен немесе саба жасаудан қалған тері қиындыларынан дайындаған. Торсыққа арналған тері де саба жасау кезіндегідей бірнеше өңдеу кезеңінен өткен, алдымен тазартылып, кейін иленіп, жұмсартылған. Тері арнайы ерітінділерге салынып өңделгеннен кейін, оның шеттері тігіліп, ішіне құм немесе дән толтырылған. Бұл ыдыстың көлемді пішін алуына мүмкіндік берген. Торсықтың пішіні көбіне сопақша, созылыңқы немесе тамшы тәрізді болып келеді. Мойны жіңішке жасалып, оны қолға ұстап жүруге, ер-тоқымға байлауға немесе иыққа асып тасуға ыңғайлы етіп дайындаған. Оның көлемі шағын бір-екі литрлік түрлерінен бастап, бес-он литр және одан да үлкен сыйымдылықтағы нұсқаларға дейін әртүрлі болған. Кептірілгеннен кейін торсық арша түтінімен ысталған. Бұл ыдысқа ерекше хош иіс беріп қана қоймай, оны шіруден сақтайтын табиғи антисептикалық қызмет атқарған. Торсық көшпелі өмірде жорықтарда, аңшылықта және алыс сапарларда кеңінен қолданылған. Ол жауынгерлер мен батырлардың жол жабдықтарының маңызды бөлігі саналған. Қазақ эпостары мен жыраулар поэзиясында торсық батырдың сенімді серігі ретінде жиі суреттеледі: «Торсықтағы қымызын ішіп, тұлпарын тебіндеген…»Салт-дәстүрлер мен мерекелік рәсімдерде торсық тұрмыстық қана емес, символдық мәнге де ие болды. Әсем безендірілген торсыққа құйылған қымыз қонаққа деген құрмет пен ақ пейілділіктің белгісі ретінде ұсынылған. Мұндай ыдыс қолма-қол беріліп, ізгі тілек пен бата сөздер айтылған. Үлкен той-думандарда, киіз үйлердегі қонақ күту рәсімдерінде сусындар көбіне торсық арқылы таратылған. Бұл халықтың дәстүр сабақтастығын, ата-баба мұрасына деген құрметін білдірген. Үйлену салтында да торсық ерекше мәнге ие болған. Күйеу жігітті қарсы алу кезінде немесе той үстінде торсық сыйға тартылып, ол береке мен игіліктің нышаны саналған. Кей жағдайда торсық қыз жасауының құрамына енгізіліп, отбасы жылуы мен тұрмыс молшылығының символы ретінде қабылданған. Жалпы, торсық қазақ дүниетанымында молшылықты, ырыс-берекені және табиғатпен үйлесімді өмірді бейнелейтін қасиетті бұйымдардың бірі болған.Торсықтың мойны көбіне ағаш немесе сүйекпен көмкерілген. Сыртқы беті ою-өрнектермен әшекейленіп, көркем тігістермен безендірілген. Сондай-ақ алып жүруге арналған қайыс баулар тағылған. Торсыққа қошқар мүйіз, ирек, айшық, ромб тәрізді дәстүрлі қазақ оюлары түсірілген. Бұл өрнектер күйдіру, бедерлеу, кейде түрлі түсті жіптермен кестелеу және металл бөлшектермен әшекейлеу тәсілдері арқылы орындалған.Өрнекші шеберлер жасаған торсықтар халық арасында ерекше бағаланып, үй иесінің мәртебесі мен шеберлік талғамын танытатын бұйымға айналған. Сусынға толтырылған әсем торсық қадірлі қонақтарға ұсынылып, қазақтың қонақжайлық дәстүрінің маңызды белгісі болған. Сонымен қатар торсықтар көбіне металл әшекейлермен, тері бедерлеумен және ұлттық нақыштағы оюлармен сәнделіп отырған.