Шашбау
Шашбау. Шаш әшекейі. XIX ғасырдың соңы. Қызылорда облысы. Күміс, зернь, скань, штамптау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Шашқа өріліп тағылатын дәстүрлі әшекей бұйым. Ол сәндік қызметпен қатар қорғаныштық-ырымдық мән атқарған.
Бұйымның құрылымы шашқа бекітуге арналған жоғарғы ілгектері бар жұп ұзынша пластиналардан тұрады. Пластиналардың төменгі бөлігі күрделі пішінді салпыншақтармен, шынжырлы элементтермен және теңге тәрізді дискілермен толықтырылған. Екі негізгі бөлік өзара шынжыр арқылы байланыстырылып, оның ортасына қосымша салпыншақтармен безендірілген жартылай дөңгелек сәндік элемент орнатылған. Құрылымның барлық бөлшектері қозғалмалы сипатқа ие.
Композициялық шешімі симметриялық-осьтік қағидаға негізделіп, айқын тік бағыттылығымен ерекшеленеді. Жұп пластиналар композицияның екі негізгі орталығын құраса, оларды төменгі доға тәрізді элемент біріктіреді. Тік бағытта орналасқан салпыншақтар ырғақты құрылым қалыптастырып, бұйымның шаш бойымен созылыңқы пішінін айқындай түседі.
Өрнектік жүйесінде геометриялық және өсімдік тектес ою-өрнек мотивтері үйлесім тапқан. Пластиналардың беті түрлі-түсті материалдан жасалған сопақша қондырмалармен толықтырылған нәзік филигрань өрнектерімен безендірілген. Бүршіктеу (зернь) тәсілімен орындалған сәндік элементтер өрнек контурларын айқындап, беткі қабаттың фактуралық байлығын күшейтеді. Шынжырлар мен теңге тәрізді салпыншақтар қосымша ырғақ қалыптастырып, бұйымның көркемдік әсерін арттырады.
Қозғалмалы бөлшектер қозғалыс кезінде ерекше динамика туғызып, өзіне тән сыңғырлаған дыбыстық әсер береді. Бұл бұйым Қазақстанның оңтүстік өңірлеріне тән зергерлік өнер үлгілерінің бірі болып табылады. Оның созылыңқы композициясы, күрделі құрылымы және шашты сәндеумен қатар қорғау қызметін атқаруға бағытталған семантикалық мазмұны дәстүрлі қазақ әшекей өнерінің көркемдік ерекшеліктерін айқын көрсетеді.