Білезік
Білезік. XX ғасыр. Қызылорда облысы. Күміс, эмаль, ою, бедерлеу. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, манжет тәрізді білезік (XIX–XX ғасырлар, Қызылорда өңірі)
Білезік – XIX–XX ғасырлардағы қазақ зергерлік өнерінде кең таралған дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол күнделікті және салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады әрі сәндік қызметпен қатар мәртебелік-символдық мәнге ие.
Материалы: күміс. Техникасы: бедерлеу (чеканка), ойып өрнектеу, түрлі-түсті эмаль қолдану.
Қанық көк түсті эмальдың пайдаланылуы бұйымның сәндік әсерін күшейтіп, металл бетінде айқын түстік екпіндер қалыптастырады.
Бұйымның құрылымы манжет тәрізді кең ашық білезіктен тұрады. Оның жоғарғы бөлігі қалыңдатылып жасалған. Білезіктің екі ұшы сәл кеңейе түсетін стильдендірілген қалақша пішінінде орындалып, бұйымды қолға тағуды жеңілдетеді және оның көркемдік келбетін толықтырады. Ішкі беті тегіс өңделсе, сыртқы бөлігі бай өрнектік композициямен безендірілген.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделген және орталық медальондардың айқын бөлінуімен ерекшеленеді. Өрнектік жүйеде көк эмальмен толтырылған дөңгелек розетка тәрізді элементтер басымдыққа ие болып, композицияның негізгі көркемдік екпіндерін құрайды. Медальондардың аралығында тығыз торкөзді нақыштармен көмкерілген геометрияланған өріс орналасқан. Бұл өрістер декордың ырғақтық ұйымдасуын күшейтіп, композицияның тұтастығын қамтамасыз етеді.
Өрнектік жүйесі геометриялық және күн бейнелі розетка тәрізді мотивтердің үйлесуіне негізделген. Орталық элементтер дәстүрлі ою-өрнек дүниетанымына тән стильдендірілген күн таңбалары немесе гүл пішінді розеткалар ретінде түсіндіріледі. Күмістің салқын реңкті жылтыры мен көк эмальдың қанық түсі арасындағы контраст бұйымның көркемдік әсерін күшейтіп, оның сәндік тұтастығын айқындай түседі.
Бұл білезік Қызылорда өңірінің зергерлік дәстүріне тән нақышты өрнектеуді, түстік шешімнің айқындылығын және дәстүрлі әшекейлерге тән мәртебелік-символдық мазмұнды бейнелейтін көрнекті үлгілердің бірі болып табылады.