Әйел белдігі
Әйел белдігі. XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы. Жетісу. Былғары, металл, ақық (сердолик), құю, штамптау, қаралау, нақыштау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Әйел белдігі металл жапсырмалы және тоғалары бар әйел белдігі
Бұл бұйым сәндік және мәртебелік мақсаттағы белдік әшекейлер қатарына жатады. Ол әйел киімінің маңызды құрамдас бөлігі болып, тұрмыстық қызметпен қатар әлеуметтік мәртебені білдіретін көрнекі белгі қызметін атқарған.
Бұйымның құрылымы ұзынша пішінді былғары негізден тұрады. Оның бетіне металл қаптырмалар жүйесі бекітілген. Белдіктің екі ұшы ақық (сердолик) тастары орнатылған көлемді айылбастармен аяқталып, бұйымды денеге бекіту қызметін атқарады. Металл қаптырмалар белдіктің бүкіл ұзындығы бойымен біркелкі орналасып, тұтас сәндік қатар түзеді.
Композициялық шешімі сызықтық-осьтік қағидаға негізделген және айқын ырғақтық ұйымдасуымен ерекшеленеді. Негізгі ось ірі және ұсақ элементтердің бірізді кезектесуі арқылы ерекшеленген. Белдіктің екі шетіндегі айылбастар композицияның басты көркемдік екпіндері ретінде қызмет атқарып, бүкіл құрылымды тұйықтайды.
Өрнектік жүйесі геометриялық және центрлік мотивтердің үйлесуіне негізделген. Металл қаптырмалар дөңгелек және көпбөлікті композициялар түрінде орындалып, концентрлік сәндік элементтермен безендірілген. Нақыштау және қаралау тәсілдері өрнектің құрылымын айқындап, оның көркемдік әсерін күшейтеді. Ақық тастан жасалған қондырмалар композицияға жарқын түстік екпін беріп, бұйымның сәндік мәнерлілігін арттырады.
Жалпы алғанда, бұл белдік Жетісу өңірінің зергерлік дәстүріне тән көркемдік ерекшеліктерді айқын көрсетеді. Оның құрылымында функционалдық мақсат пен сәндік безендіру үйлесім тауып, ырғақты ұйымдасқан композиция мен әртүрлі материалдардың контрастық қолданылуы арқылы әсерлі көркемдік бейне қалыптасқан.