Кісе белдік
Кісе белдік. XIX ғасырдың соңы. Былғары, металл, штамптау, алтын жалату, күміспен қақтау, смальта қондырмасы. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Кісе белдік (аңшылық белдік)
Бұйым дәстүрлі аңшылық кісе белдік болып табылады. Ол тұрмыстық-қолданбалы қызметімен қатар, иесінің әлеуметтік мәртебесін көрсететін сәндік мәнге де ие. Құрылымдық жағынан белдік былғары негізден тұрады және аңшылық құралдарын алып жүруге арналған аспалы баулар мен функционалдық бөлшектер жүйесімен толықтырылған.
Композициялық шешімі асимметриялы ұйымдастырылған құрылымымен ерекшеленеді, негізгі белдікке тік бағытта орналасқан аспалар бекітіліп, олардың ұштары көлемді металл қаптырмалармен және қызметтік бөлшектермен аяқталады. Орталық элемент смальтадан жасалған қондырмасы бар трапеция пішінді пластина түрінде орындалған және композицияның басты көркемдік өзегі ретінде көрінеді. Бүйірлік аспалардың кеңейтілген ұштары бұйымның жалпы құрылымын көркемдік тұрғыдан теңестіріп тұрады.
Сәндік безендіру геометрияланған пішіндер мен ықшам ою-өрнектердің үйлесіміне негізделген. Металл бөлшектердің беті қалыптау (штамптау) әдісімен өңделіп, күміспен жүргізілген кіріктірме бедерлеу және жекелеген бөліктеріне жалатылған алтынмен толықтырылған. Бұл тәсіл бұйымның түс гаммасын тым күрделендірмей, көптүсті сәндік әсер қалыптастырады. Смальтадан жасалған қондырма композицияның орталық бөлігін айқындап, ерекше назар аудартатын акценттік қызмет атқарады.
Технологиялық тұрғыдан бұйым металл өңдеудің дәстүрлі тәсілдері мен былғары өңдеу өнерінің өзара үйлесімін көрсетеді. Металл қаптырмалар былғары негізге тойтармалар арқылы бекітілген, бұл белдіктің белсенді пайдалануға төзімді әрі берік болуын қамтамасыз етеді.
Жалпы алғанда, бұл кісе белдік функционалдық мақсаты басым сәндік бұйым түрін сипаттайды. Оның көркемдік қасиеттері практикалық қызметіне бағындырылғанымен, қазақтың XIX ғасырдың соңы қолданбалы өнеріне тән жоғары деңгейдегі көркемдік өңдеу мен шеберлік айқын сақталған.