Түйреуіш
Түйреуіш. XIX ғасырдың соңы. Павлодар облысы. Күміс, нақыштау, қаралау, ою. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Түйреуіш
Бұл бұйым сопақша пішінді жалпақ сәндік түйреуіш болып табылады. Оның сыртқы контуры күрделі профильденіп жасалған. Құрылымы аз ғана бедерленген тұтас металл пластинадан тұрады және киімге тағуға арналған.
Композициялық шешімі айналық симметрия қағидасына негізделіп, бойлық ось бойынша орталықтандырылған. Өрнектік өріс қазақтың дәстүрлі «қошқармүйіз» оюына негізделген стильдендірілген өсімдік тектес мотивтермен толтырылған. Иірімдер өзара байланысып, қос контурлы жиек шегінде тұйық әрі серпінді композициялық құрылым түзеді.
Сәндік әсер нақыштау (гравировка) және қаралау (чернь) тәсілдерінің үйлесуі арқылы жасалған. Өрнектің ойық бөліктері қара түсті құраммен толтырылып, композицияның графикалық айқындығын күшейтеді және сызықтардың ырғақтық құрылымын айқындай түседі. Бұйымның сыртқы жиегі қосымша ойықты сызықпен ерекшеленіп, сәндік жиек қызметін атқарады.
Технологиялық тұрғыдан бұйым металл пластинаны кесіп дайындау және кейіннен қолмен өңдеу тәсілдері арқылы жасалған. Өрнек ойылып, нақыштау әдісімен толық өңделгеннен кейін оның жекелеген бөліктері қаралау тәсілімен көмкерілген. Бұл әдіс өрнектің контрастылығын арттырып, көркемдік әсерін күшейтеді.
Жалпы алғанда, бұл түйреуіш XIX ғасырдың соңына тән ықшам әрі мәнерлі әшекей түрін көрсетеді. Оның көркемдік құндылығы дәстүрлі қазақ ою-өрнегіне негізделген композициялық шешімнен, графикалық нақтылықтан және орындау шеберлігінен көрінеді.