Білезік
Білезік. XX ғасыр. Солтүстік Қазақстан. Күміс, малахит, көгілдір ақық (бирюза), зернь, скань. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, таспен көзделген манжет тәрізді білезік (XX ғасыр, Солтүстік Қазақстан)
Таспен көзделген манжет тәрізді білезік – XX ғасырдағы Солтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады және түрлі-түсті тас қондырмаларының қолданылуы арқылы ерекшеленетін бай сәндік шешімімен сипатталады.
Материалы: күміс, түрлі-түсті тастар (ақық пен көгілдір ақық – бирюза болуы мүмкін). Техникасы: скань, бүршіктеу (зернь).
Аталған тәсілдер тас көздерінің айналасында нәзік ажурлы және бедерлі жиектер қалыптастырып, бұйымның көркемдік әсерін күшейтеді.
Бұйымның құрылымы ұштары ашық, толық жабыққа жақын кең манжет тәрізді білезіктен тұрады. Негізгі көркемдік екпін орталық бөлікте орналасқан ірі тас көздері бар жапсырма элементтерге шоғырланған. Ішкі беті тегіс өңделсе, сыртқы жағы сәндік өрнектермен молынан безендірілген.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделіп, ірі сопақша тас көздерінің ырғақты қайталануы арқылы ұйымдастырылған. Орталық тастар екі қабатты жиекпен қоршалған, ішкі бөлігі металл қаптамадан (кастадан) тұрса, сыртқы бөлігі ұсақ көгілдір ақық қондырмаларынан құралған сәндік жиек түрінде орындалған. Мұндай шешім композицияның негізгі көркемдік орталықтарын айқындап, тұтас ырғақтық құрылым қалыптастырады.
Өрнектік жүйесі түстік және фактуралық контрасттарға негізделген. Ірі қызыл түсті тас қондырмалары композицияның басым элементтері ретінде ерекшеленсе, оларды қоршаған ұсақ көгілдір ақықтар сәндік өрісті байытып, бұйымның көркемдік әсерін күшейтеді. Сканьдау мен бүршіктеу тәсілдері тас қондырмаларының контурларын айқындап, жарық түскенде жылтыраған әсер туғызатын нәзік фактура қалыптастырады.
Бұл білезік Солтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән сәндік байлықты, түстік символиканы және пішіннің көркемдік мәнерлілігін көрсететін дәстүрлі әшекейлердің көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады.