Кесенедегі сүрет
Ордабаев
Батыс Қазақстан кесенелерінің қабырға суреттерін талдай отырып, К. Ибраева бөлмені айнала қоршай орналасқан кең фриз түріндегі өрнекті композициялардың құрылымдық жағынан қызыл басқұрдың орналасу жүйесіне сәйкес келетінін атап көрсетеді. Оның жоғарғы тұсында кей жағдайда ақбасқұр орналастырылған. Ақбасқұр композициялық еркіндігімен ерекшеленіп, онда шиыршықталған өсімдік сабағының өрнектері кең қолданылған.Қазақ өнерінде кең таралған шиыршықталған өсімдік сабақтары, олардың өзара өрілуі мен пальметта тәрізді жауқазын өрнектері мәңгілік жаңару, қайта түлеу, бірлік пен үздіксіз даму идеяларын білдіреді. Бұл өрнектер алуан түрлі нұсқада кездеседі: тік симметрия осіне құрылған ағаш тәрізді композициялардан бастап, торкөз және шеңберлі құрылымдарға дейін таралған.Ағаш бейнелі өрнектер, шамасы, аспан, жер және жер асты әлемдерін байланыстыратын Әлем ағашы туралы көне түсініктермен сабақтас. Мұндай мотивтер дүниенің тұтастығы мен ғарыштық үйлесімдіктің символы ретінде қабылданған.Бай орнаменттік жүйеде тұрмыстық заттардың шартты-жазық бейнелері де кездеседі. Олардың қатарында самаурын мен шай ыдыстары, аяқкиім, музыкалық аспаптар (домбыра), қамшы, қару-жарақ, зергерлік әшекейлер және басқа бұйымдар бар. Бұл бейнелер заттардың жандылығы туралы түсінікті және олардың о дүниелік өмірдегі маңызын көрсетеді.Сонымен қатар әрбір бұйым өзіндік символдық мағынаға ие болған: аяқкиім — жолдың, сапардың белгісі болса, музыкалық аспап — дүниелерді байланыстыратын үннің нышаны ретінде қабылданған.