Жүзік
Жүзік. XIX–XX ғасырлар. Батыс Қазақстан. Күміс, ақық (сердолик), зернь, штамптау, бедерлеу, нақыштау, скань. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Жүзік, Сопақ бетті және төртқұлақ (айқыш) композициялы жүзік
Бұл жүзік мәртебелік және қорғаныштық мәнге ие дәстүрлі әйел әшекейлерінің қатарына жатады. Оның көркемдік құрылымында сәндік жүйе мен символдық мазмұн өзара тығыз байланыста көрініс тапқан.
Бұйымның құрылымы жоғарғы бөлігінде кеңейетін көлемді сақинасынан (шинкадан) басталып, ірі сопақша қалқаншаға ұласады. Қалқанша негізгі бөліктен көтеріңкі орналасқан және бүршікті өрнекпен көмкерілген бедерлі жиекпен қоршалған. Орталық бөлігінде арнайы қаптамаға орнатылған ақық (сердолик) тас орналасқан. Оның беті жапсырма сәндік элементтер арқылы төрт секторға бөлінген.
Композициялық шешімі осьтік және айқыш тәрізді қағидаларға негізделген. Орталық өріс бірдей ұзындықтағы айқыш пішінінде ұйымдастырылып, филигрань тәсілімен орындалған жапсырма бөліктер арқылы қалыптастырылған. Тік және көлденең осьтердің қиылысу нүктесі қосымша бүршікті сәндік элементпен ерекшеленіп, композициялық орталықтың маңызын күшейтеді. Айқыштың төрт секторына түйіршік тәрізді сәндік топтар орналастырылып, ырғақты симметрия қалыптастырады.
Өрнектік жүйесі геометриялық құрылым мен бүршіктеу (зернь) тәсілінің үйлесуіне негізделген. Айқыш тәрізді мотив дәстүрлі мәдениетте қорғау, тәртіп және кеңістіктің үйлесімді ұйымдасуы туралы түсініктермен байланысты тұрақты символдық мағынаға ие. Ақық тастың қолданылуы бұйымның семантикалық мазмұнын тереңдете түседі, өйткені халықтық түсінік бойынша ол өмірлік қуаттың, амандық пен қорғаныштың белгісі саналған.
Бұл жүзік Батыс Қазақстан зергерлік мектебіне тән композициялық айқындықты, сәндік құрылымның дәл ұйымдастырылуын және беткі өрнектің бай фактуралық өңделуін көрсететін көрнекті үлгілердің бірі болып табылады.