Ер белдігі
Ер белдігі. XX ғасырдың басы. Семей облысы. Былғары, металл, ақық (сердолик), ою, штамптау, нақыштау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Ер белдігі, салпыншақты ерлер белдігі
Бұл бұйым белдік және бекіткіш әшекейлердің күрделі түріне жатады. Ол ерлер киімінде бір мезгілде функционалдық, сәндік және мәртебелік қызмет атқарған. Белдік киімді бекіту құралы ғана емес, сонымен қатар тұрмыстық және рәміздік мәні бар әртүрлі заттарды іліп тағуға арналған негізгі қызмет атқарған.
Бұйымның құрылымы былғары негізден тұрады. Оның бүкіл ұзындығы бойына әртүрлі пішіндегі металл қаптырмалар бекітілген. Белдікке былғары баулар арқылы қынап, кішігірім дорба және сәндік салпыншақтар ілінген. Композициялық құрылымы сызықтық қағидаға негізделген және негізгі сәндік- қолданбалы элементтердің басым бөлігі белдіктің оң жақ тұсына шоғырланған.
Өрнектік жүйесі геометриялық және стильдендірілген зооморфтық мотивтердің үйлесуіне негізделген. Металл қаптырмалар пішіндерінің ырғақты қайталануымен ерекшеленеді және ашық әрі күңгірт реңкті бөліктердің кезектесуі арқылы көркемдік әсер береді. Негізгі салпыншақтар симметриялы құрылымдағы көлемді композициялар түрінде орындалып, олардың құрамында ақық (сердолик) қондырмалары қолданылған.
Сәндік өңдеу барысында нақыштау (гравировка), қалыптау (штамптау) және металл бетіне ойып өрнек салу тәсілдері пайдаланылған. Бұл әдістер күрделі бедерлі құрылым қалыптастырып, бұйымның пластикалық мәнерлілігін күшейтеді. Былғары негіз бен металл бөлшектер арасындағы контраст белдіктің көркемдік серпінін арттырады.
Жалпы алғанда, бұл ер белдігі дәстүрлі қазақ ерлер киіміне тән ерекшеліктерді айқын көрсетеді. Оның құрылымында тұрмыстық қажеттілік пен көркемдік безендіру өзара сабақтасып, қолданбалы заттар біртұтас сәндік жүйеге біріктірілген. Бұйымның күрделі композициясы мен бай өрнектік шешімі оның иесінің әлеуметтік мәртебесін білдіріп қана қоймай, дәстүрлі мәдениеттегі символдық маңызын да айқындайды.