Әйелдер ері
Тіс шұқығыш пен құлақ тазалағыш. XIX ғасырдың соңы. Қызылорда облысы. Күміс, смальта, нақыштау, құю, штамптау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Әйелдер ері
Бұйым дәстүрлі әйелдер ері болып табылады. Ол утилитарлық құрылым мен дамыған сәндік жүйені біріктіретін күрделі синтетикалық нысан ретінде жасалған. Негізін алдыңғы қасы биік, доға тәрізді ойығы бар өзіндік пішінді қалыптастыратын ағаш қаңқа құрайды.
Ердің беткі бөлігі ішінара тоқыма қаптамамен (ашық қызыл түсті барқытпен) қапталған, бұл бұйымға айқын түстік акцент беріп, металл элементтермен контраст жасайды. Ердің алдыңғы бөлігі мен бүйір жақтары күміспен қапталып, беті оймыштау, бедерлеу және нақыштау тәсілдерімен безендірілген.
Ою-өрнек жүйесіне өсімдік тектес мотивтер (розеткалар, шиыршықтар, стильдендірілген гүл бейнелері) кіреді және олар симметриялы композиция түрінде орналасқан. Орталық бөліктер бедерлі фактура жасайтын түйіршікті дөңгелек сәндік элементтермен ерекшеленген. Контурлық сызықтар сканьдау элементтері арқылы айқындалып, өрнекке графикалық нақтылық пен нәзік ажар береді.
Композиция осьтік симметрия қағидасына негізделіп құрылған, мұнда орталық және шеткі бөліктер анық ажыратылған. Пішін пластикасы ердің функционалдық аймақтарын айқындай түседі, ал сәндік элементтер оның практикалық қызметіне кедергі келтірмей, құрылыммен үйлесімді біріктірілген.
Технологиялық тұрғыдан бұйымда зергерлік өнердің әртүрлі тәсілдері кешенді түрде қолданылған: металл негізге күміспен қақтау, бедерлі жапсырмаларды штамптау, өрнекті ұсақ бөлшектермен толықтыру үшін скань мен зернь тәсілдерін пайдалану, сондай-ақ түрлі-түсті қондырмалар енгізу.
Бұл ер тұрмыстық бұйымдар қатарына жатқанына қарамастан, жоғары мәртебелік және өкілдік мәнге ие. Ол XIX ғасырдағы қазақ қоғамының көркем мәдениетінің ерекшеліктерін көрсетеді. Сол кезеңде күнделікті қолданыстағы заттар иесінің әлеуметтік дәрежесі мен эстетикалық талғамын танытатын маңызды белгі қызметін де атқарған.