«Балбалдар», 1991 ж. «Құш-қон» техникасы. Тері, бедерлеу
Жәңгір Үмбетов пен Амангүл Иханова
Шығарманың композициялық өзегін балбалдар – дәстүрлі мәдениетте мемориалдық әрі киелі қызмет атқарған монументалды антропоморфты тас мүсіндер құрайды. Суретшілердің интерпретациясында бұл бейнелер археологиялық артефакт шеңберінен шығып, ұрпақтар сабақтастығының, ұжымдық жадының және адамның туған жерімен рухани байланысының символына айналады.Композициялық шешімнің ерекшелігі – балбалдардың табиғи ландшафтпен табиғи үйлесімде кіріктірілуі. Олардың сұлбалары дала мен таулар кеңістігінен бой көтергендей әсер қалдырып, қоршаған ортаның ажырамас бөлігі ретінде қабылданады. Мұндай көркемдік тәсіл көшпелі халықтардың дәстүрлі дүниетанымына тән адам, табиғат және тарихтың тұтастығы идеясын айқындай түседі. Балбалдар жеке тұрған нысандар ретінде емес, қазіргі мәдени кеңістіктегі ата-бабалардың рухани қатысуын бейнелейтін кеңістіктің киелі сақшылары ретінде қабылданады.Көркем образды қалыптастыруда туындының күрделі пластикалық құрылымы маңызды рөл атқарады. Панноның беті әртүрлі фактура мен реңктегі тері бөліктерінен құралған көптеген геометриялық ұйымдастырылған фрагменттерден тұрады. Композицияның мозаикалық құрылымы кеңістіктің көпқабаттылығы әсерін тудырып, тау жыныстарының тектоникалық құрылымын немесе ежелгі археологиялық мәдени қабаттарды еске салады.Қосымша мағыналық деңгей ландшафттық ортаға шебер кіріктірілген петроглифтердің, зооморфтық бейнелердің және көне таңбалардың бедерлі кескіндері арқылы ашылады. Олар бір қарағанда байқалмайтын болғанымен, шығарманың тарихи-мәдени мазмұнын тереңдетіп, оның символдық сипатын күшейтеді.Туындының колористикалық шешімі жер түстес охра, құм түстес, сұрғылт-қызғылт және бәсең жасыл реңктердің нәзік ауысуына негізделген. Көпқабатты түстік гамма дала табиғатының күйін, көне тастың фактурасын және жел мүжіген жартастардың табиғи келбетін бейнелейді. Сабырлы әрі ұстамды палитра шығарманың архаикалық сипатын күшейтіп, оны мәдени жады кеңістігі ретінде қабылдауға мүмкіндік беретін ойлы, медитативтік атмосфера қалыптастырады.
Дереккөз: Ә. Қастеев атындағы ҚР Ұлттық өнер музейі. «Қазақстанның сәндік-қолданбалы өнері» каталогы. – Алматы, 2025