Қобыз
Қобыз. XIX ғасыр. Ағаш, сүйек, тері, металл, ою, инкрустация. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Қобыз
Бұйым қазақ мәдениетіндегі тұрмыстық әрі сакралдық-ғұрыптық нысандар қатарына жататын дәстүрлі ішекті-ысқышты музыкалық аспап қобыз болып табылады. Оның құрылымы тостаған тәрізді шанағы бар созылыңқы корпустан, ұзын мойыннан және мүсінделген бас бөліктен тұрады.
Шанақ тұтас ағаш кесегінен ойылып жасалған және оның бір бөлігі аспаптың акустикалық қасиеттерін қамтамасыз ететін тері жарғақпен қапталған. Корпустың төменгі бөлігі созылыңқы әрі жіңішкерген пішінде орындалып, тік бағыттылығы айқын көрінетін өзіндік бейне қалыптастырады.
Мойны мен корпустың жоғарғы бөлігі сүйек қаптырмалармен безендірілген. Олардың бетіне оюлы өрнек қашалып салынған. Өрнектер өсімдік және зооморфтық мотивтерден тұрып, аспаптың құрылымдық осьтерін айқындайтын сызықтық композициялар түрінде орналасқан. Оюлардың контурлық сызықтары нақтылығымен және ырғақты қайталануымен ерекшеленеді.
Аспаптың бас бөлігі жалпақтау әрі кеңейтілген пішінде жасалып, симметриялы өрнектермен безендірілген жазық композицияны құрайды. Шанақтың ішкі бөлігінде қосымша дыбыстық және символикалық қызмет атқаратын металл салпыншақтар бекітілген.
Композициялық тұрғыдан нысан тік ось бойымен құрылған. Мұнда көлемді шанақ пен созылыңқы мойынның арақатынасына ерекше мән берілген. Ағаш, сүйек және тері сияқты әртүрлі материалдардың үйлесімі күрделі фактуралық құрылым қалыптастырады.
Технологиялық жағынан аспап ағаш ою, сүйекпен нақыштау және қолмен құрастыру тәсілдері арқылы жасалған. Ішектердің тартылуы мен бөлшектердің бекітілуі дәстүрлі құрылымдық әдістермен жүзеге асырылған.
Қобыз тек музыкалық аспап қана емес, сонымен қатар бақсылық және жыршылық дәстүрлермен байланысты мәдени-символдық мағынаға ие құндылық болып табылады. Оның көркемдік безендірілуі утилитарлық, акустикалық және сәндік қызметтердің біртұтас нысан аясында үйлесімді біріктірілгенін көрсетеді.