«Ғасырлар үндестігі». 2008 ж. «Құш-қон» техникасы. Тері, бедерлеу
Жәңгір Үмбетов пен Амангүл Иханова
«Ғасырлар үндестігі» панносы Қазақстандағы ежелгі жартас өнерінің ең көрнекті ескерткіштерінің біріне арналған көркемдік пайымдау болып табылады. Суретшілер әйгілі Таңбалы археологиялық кешенінің бейнелеріне сүйене отырып, петроглифтерді дәлме-дәл көшіріп көрсетуді мақсат етпейді. Керісінше, олар мәдени жадының көпқабатты көркемдік реконструкциясын жасайды.Шығарманың жоғарғы бөлігінде орналасқан күнбасты антропоморфты бейне ерекше мәнге ие. Бұл кейіпкер Таңбалы петроглифтеріндегі ең танымал әрі жұмбақ символдардың бірі болып саналады. Зерттеушілер оны дәстүрлі түрде құдайдың, бақсының немесе адам мен ғарыш арасындағы мифологиялық дәнекердің бейнесі ретінде түсіндіреді. Композицияда бұл образ бүкіл туындының рухани және дүниетанымдық мазмұнын айқындайтын басты символдық өзекке айналған.Композицияның оң жақ бөлігінде ежелгі дала батырлары мен көсемдерінің қаһармандық бейнелерімен астасатын салт аттының сұлбасы орналасқан. Оның тұлғасы панно құрылымына табиғи үйлесіммен кіріктіріліп, Ұлы Даланың көпғасырлық атқа міну мәдениеті мен тарихи сабақтастығын бейнелейтін символ ретінде қабылданады.Композицияның төменгі бөлігінде бейнеленген ғұрыптық би көрінісі де ерекше мағыналық жүк арқалайды. Ортақ қозғалысқа біріккен адам мүсіндерінің тізбегі ежелгі құнарлылық культімен, табиғат күштеріне табынумен және ұжымдық рәсімдермен байланысты салттық тәжірибелерді еске салады. Бұл көрініс қауымның бірлігін, уақыттың циклдік сипатын және адамның қоршаған ортамен үйлесімді өмір сүру идеясын бейнелейді.Панноның беткі құрылымы әртүрлі фактурадағы, реңктегі және бедер бағытындағы тері фрагменттерінің үйлесіміне негізделген. Мұндай композициялық шешім ғасырлар бойы уақыт пен табиғат құбылыстарының әсеріне ұшыраған көне тас тақтаның әсерін туғызады. Материалдың табиғи фактурасы шығарманың тарихи тереңдігін күшейтіп, көрерменді ежелгі өркениет кеңістігіне жетелейді.Туындының колористикалық шешімі охра, құм түстес, қоңыр және бәсең жасыл реңктердің үйлесіміне құрылған. Табиғи түстер жел мүжіген жартастарды, шексіз дала ландшафттарын және жартас суреттері дүниеге келген көне табиғи ортаны еске түсіреді. Осылайша, шығарманың түстік палитрасы оның археологиялық әрі мәдени мазмұнын тереңдетіп, ежелгі мұраның уақытпен үндестігін әсерлі түрде ашады.
Дереккөз: Ә. Қастеев атындағы ҚР Ұлттық өнер музейі. «Қазақстанның сәндік-қолданбалы өнері» каталогы. – Алматы, 2025