Білезік
Білезік. XX ғасыр. Оңтүстік Қазақстан. Күміс, шыны, алтын жалату, нақыштау, құю, скань, штамптау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, манжет тәрізді білезік (XX ғасыр, Оңтүстік Қазақстан)
Манжет тәрізді білезік – XX ғасырдағы Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады және әйелдер киім кешенінде сәндік әрі мәртебелік қызмет атқарған.
Материалы: күміс, алтын жалату, түрлі-түсті шыны. Техникасы: құю, нақыштау (гравировка), қалыптау (штамптау), скань.
Аталған тәсілдердің үйлесімі бұйым бетінде күрделі өрнектік-пластикалық құрылым қалыптастырып, оның көркемдік әсерін күшейтеді.
Бұйымның құрылымы кең ашық манжет тәрізді білезіктен тұрады. Оның пішіні жұмсақ иілген профильмен ерекшеленеді. Білезіктің ұштары кеңейтіліп, сәндік пішінде орындалған, бұл бір жағынан оны қолға тағуды жеңілдетсе, екінші жағынан бұйымның көркемдік тұтастығын толықтыра түседі. Орталық бөлігі қондырмалары бар жапсырма сәндік элементтермен күшейтілген.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделіп, орталық өрнектік белдеудің ерекшеленуімен сипатталады. Негізгі өріс бір-бірімен сабақтасқан шиыршықтар мен өркендерден құралған өсімдік тектес ою-өрнекпен безендірілген. Бұл элементтер үздіксіз ырғақ қалыптастырып, композицияға тұтастық береді. Орталық ось бойында тісті жиекті қаптамаларға орнатылған қызыл шыны қондырмалары орналасқан. Олар бұйымның негізгі түстік екпіндерін құрап, көркемдік әсерін күшейтеді.
Өрнектік жүйесі өсімдік тектес және сызықтық мотивтердің үйлесуіне негізделген. Түрлі-түсті қондырмалар композицияда маңызды рөл атқарып, ырғақтық ұйымдасуды қамтамасыз етеді әрі сәндік мәнерлілікті арттырады. Алтын жалатудың жылы реңкі, күмістің салқын жылтыры және қызыл шынылардың қанық түсі арасындағы контраст бұйымға айрықша көркемдік әсер беріп, оның салтанатты сипатын айқын көрсетеді.
Бұл білезік Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән нәзік өрнектік өңдеуді, түстік шешімнің байлығын және дәстүрлі әйел әшекейлеріне тән жоғары сәндік мәдениетті бейнелейтін көрнекті үлгілердің бірі болып табылады.