Жүзік
Жүзік. XX ғасыр. Шығыс Қазақстан. Күміс, бедерлеу, қаралау, нақыштау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Жүзік, өсімдік тектес бедерлі қалқаншасы бар жүзік
Бұл жүзік күнделікті сәндік сипаттағы дәстүрлі әшекейлер қатарына жатады. Бұйымның көркемдік шешімінде негізгі назар пішіннің пластикалық айқындығына және өрнектің мәнерлілігіне аударылған.
Бұйымның құрылымы тұтас сақинадан (шинкадан) тұрады. Оның жоғарғы бөлігі біртіндеп кеңейіп, сопақша-үшбұрыш пішінді қалқаншаға ұласады. Қалқанша негізгі бөліктен сәл көтеріңкі орналасқан және жиегі ырғақты ойықтармен безендірілген қалың жиекпен көмкерілген. Бұйымның беті толықтай металдан жасалып, тас немесе өзге қондырмалар қолданылмаған.
Композициялық шешімі орталық-осьтік қағидаға негізделген. Негізгі көркемдік көлем жоғарғы бөлікте шоғырланып, онда бедерлі өрнек орналасқан. Қалқанша бірнеше бөлікке бөлінбеген тұтас композициялық өріс ретінде ұйымдастырылған. Бұл шешім бұйымға тұтастық пен айқын монументалдық сипат береді.
Өрнектік жүйесі дәстүрлі өсімдік тектес мотивтерге негізделген. Композицияның негізгі элементтері спираль тәрізді иірімдерден тұрады және олар қазақтың дәстүрлі «қошқар мүйіз» оюының стильдендірілген нұсқаларымен сабақтасып жатыр. Бедерлі өрнек бедерлеу (чеканка) тәсілімен орындалып, кейін ойық бөліктері қаралау әдісімен өңделген. Бұл тәсіл өрнектің графикалық айқындығын күшейтіп, жарық пен көлеңке контрастын айқын көрсетеді.
Жалпы алғанда, бұл жүзік Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән көркемдік ұстанымдарды бейнелейді. Оның құрылымы қарапайым әрі жинақы болғанымен, бедерлі өрнектің тереңдігі мен силуэттің айқындығы бұйымға ерекше сәндік мәнерлілік береді. Әшекейдің көркемдік әсері қосымша қондырмалар арқылы емес, пішін пластикасы мен өрнектің нақтылығы арқылы жүзеге асқан.