Жағылан
Жағылан (жол сандығы). XX ғасыр. Ағаш, сүйек, металл, бедерлеу, ою. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Жағылан (жол сандығы, чемодан)
Бұйым тікбұрышты пішінде жасалған, тасымалдауға арналған дәстүрлі жол сандығы (жағылан) болып табылады. Оның негізін қатты ағаш қаңқа құрайды, ал сыртқы беті былғарымен қапталған. Құрылымы металл топсаларға бекітілген ашпалы қақпақтан және сәндік жапсырмалармен күшейтілген орталық құлыптау механизмінен тұрады.
Корпус беті былғарыға бедерлеп түсірілген бай ою-өрнекпен безендірілген. Өрнектер көлденең фриздік композициялар түрінде ұйымдастырылған. Негізгі оюлар симметриялы қайталанатын өсімдік тектес мотивтерден тұрады. Олардың құрамына стильдендірілген шиыршықтар мен жүрек тәрізді элементтер кіріп, алдыңғы бет бойында ырғақты құрылым қалыптастырады.
Композицияның басты акценттері өрнектің түйінді нүктелеріне орналастырылған дөңгелек металл жапсырмалар арқылы жасалған. Олардың ортасы шығыңқы болып келеді. Бұл элементтер сәндік әсерді күшейтіп қана қоймай, бұйымның бетін қосымша бекіту қызметін де атқарады.
Металл бөлшектер (бұрыштық қаптырмалар, құлып және сәндік тақташалар) былғарыдағы бедерлі өрнектермен үйлесімді етіп, нақыштау және бедерлеу тәсілдері арқылы әшекейленген. Бұйымның жиектері де сызықтық өрнектермен ерекшелендірілген.
Композиция қатаң симметрия және элементтердің модульдік қайталануы қағидасына негізделген. Бұл дәстүрлі қолданбалы өнерге тән ерекшелік болып табылады. Түстік шешімі қара-қоңыр былғарының, ашық түсті металл бөлшектердің және қақпақтың боялған жоғарғы бетінің өзара контрастына құрылған.
Технологиялық тұрғыдан бұйым ағаш өңдеу (қаңқа жасау), былғарыны бедерлеу, оюлау және металл бөлшектерді орнату тәсілдерінің үйлесімі арқылы дайындалған. Барлық құрамдас бөліктер біртұтас конструкциялық-сәндік жүйеге біріктірілген.
Бұл бұйым тасымалдау қызметін атқаратын тұрмыстық заттар қатарына жатады және күнделікті қолданыстағы заттарды көркем безендіру дәстүрін көрсетеді. Мұнда қолданбалы қызмет дамыған ою-өрнек мәдениетімен үйлесім тапқан.