Сырға
Сырға. XIX–XX ғасырлар. Шығыс Қазақстан. Күміс, ию, маржан. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Сырға, сызықтық-созылыңқы салпыншақты сырға (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы, Шығыс Қазақстан)
Сызықтық-созылыңқы салпыншақты сырға – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Шығыс Қазақстан өңірінің дәстүрлі зергерлік өнеріне тән әшекей бұйымдарының бірі. Ол күнделікті сәндік әшекейлер қатарына жатады және ықшам құрылымы мен қозғалмалы бөлшектерінің үйлесімімен ерекшеленеді.
Материалы: күміс, маржан. Техникасы: ию және иілген металл өзекшелерден көлемді пішіндер қалыптастыру.
Бұйымның құрылымы созылыңқы ілмек тәрізді сырға бауына бекітілген салпыншақты жүйеден тұрады. Негізгі сәндік бөлігі бір-бірінен тарала орналасқан иілген металл өзекшелерден құралған көлемді ажурлы элемент түрінде орындалған. Оның жоғарғы және төменгі бөліктерінде байланыстырушы әрі көркемдік екпін қызметін атқаратын маржан моншақтар орналасқан. Төменгі жағы шағын тамшы тәрізді металл бөлшекпен аяқталады. Құрылымның барлық элементтері қозғалмалы жалғанғандықтан, бұйымға ерекше серпін мен икемділік береді.
Композициялық шешімі осьтік қағидаға негізделіп, айқын тік бағыттылығымен сипатталады. Композицияның негізгі өзегін көлемді ажурлы элемент құрайды. Оның айналасында бүкіл құрылым ұйымдастырылып, маржан қондырмалары композицияға түстік реңк пен ырғақ береді.
Өрнектік жүйесі минималистік сипатқа ие және негізінен пішін пластикасына сүйенеді. Ажурлы көлемді элемент әсерлі силуэт қалыптастырып, бұйымға көрнекі жеңілдік береді. Күмістің жарқыраған беті мен қанық қызыл маржан қондырмаларының қарама-қарсылығы әшекейдің сәндік тартымдылығын күшейтеді. Қозғалмалы бөлшектер қозғалыс кезінде нәзік тербеліп, осы типтегі дәстүрлі сырғаларға тән жеңіл сыңғырлаған дыбыстық әсер туғызады.
Бұл сырға Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән қарапайым әрі әсерлі композициялық шешімді, пішін пластикасының көркемдігін және қозғалыс арқылы берілетін сәндік мәнерлілікті айқын көрсетеді.