Әйел белдігі
Әйел белдігі. XX ғасыр. Қызылорда облысы. Пүліш, металл, ою, штамптау, эмаль. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Әйел белдігі
Бұл бұйым әйелдер киімінің белдік әшекейлері қатарына жатады. Белдік өзінің конструктивтік қызметін сақтай отырып, айқын сәндік мәнге ие болған. Бұйым жұмсақ тоқыма негізде (плюш матасында) орындалған, бұл оның бұрынғы былғары негіздегі үлгілерден ерекшеленетінін және дәстүрлі материалдық мәдениеттегі кейінгі кезеңдердегі өзгерістерді көрсететінін аңғартады.
Композициялық шешімі сызықтық ырғақ қағидасына негізделген. Белдіктің бүкіл ұзындығы бойымен біркелкі орналасқан біртектес металл қаптырмалар қатары жүргізілген. Бұл қаптырмалар өзіне тән иілген, тамшы тәрізді және шиыршықталған пішінімен ерекшеленеді. Олар қатаң ретпен орналасып, тұтас фриз тәрізді сәндік жолақ қалыптастырады. Белдіктің екі шеті көлемдірек металл пластиналармен аяқталып, әрі бекіткіш қызметін, әрі композициялық тұтастықты қамтамасыз етеді.
Өрнектік жүйесі стильдендірілген өсімдік тектес мотивтер мен қазақ ою-өрнегіне тән спираль тәрізді пластикалық элементтердің үйлесуіне негізделген. Өрнектің ойық бөліктеріне енгізілген эмаль түстік екпін жасап, металл бетімен контраст түзе отырып, бұйымның сәндік әсерін күшейтеді.
Технологиялық тұрғыдан бұйым металды өңдеудің бірнеше тәсілдерінің үйлесімін көрсетеді. Қалыптау (штамптау) қаптырмалардың негізгі пішінін қалыптастырса, ойып өңдеу өрнектің бөлшектерін нақтылайды. Ал эмальдау сәндік құрылымға түстік реңк енгізіп, композицияның көркемдік әсерін арттырады.
Жалпы алғанда, бұл белдік Арал маңы өңірінің дәстүрлі өнеріне тән ерекшеліктерді айқын көрсетеді. Мұнда тоқыма негіздің рөлі артып, түстік безендіру кеңінен қолданылады, ал өрнек бұрынғыдан да икемді, пластикалық және сәндік тұрғыдан бай сипатқа ие болады.