«Архетиптер», 2020 жыл. Аралас техника.
Бапанов Әлібай
Семиотикалық тұрғыдан алғанда, «Архетиптер» (2020) композициясы дәстүрлі қазақ кілемі мен әмбебап мифологиялық образдардың тоғысуына негізделген көпқабатты таңбалар жүйесі болып табылады. Орама техникасында жасалған кілем бұл туындыда тек материалдық негіз ретінде ғана емес, ұжымдық жад пен дәстүрлі өнердің символдық мағыналарын сақтаушы мәдени мәтін қызметін атқарады.Композициядағы S-тәрізді құрылым шексіздік пен болмыстың циклдік сипатының белгісі ретінде көрінеді. Жыланға ұқсас андрогиндік бейне қарама-қарсылықтардың бірлігі, хаос және ғарыштық бастау идеяларымен байланысты көне мифологиялық архетиптерге сілтеме жасайды. К. Юнгтің аналитикалық психологиясы тұрғысынан бұл фигура ер мен әйел бастамаларын біріктіретін тұтастық архетипі ретінде интерпретациялануы мүмкін.Шығармада ромб пішініндегі шаршы символы ерекше маңызға ие. Қазақтың ою-өрнек дәстүрінде бұл белгі құнарлылықпен, жермен және ер мен әйелдің одағымен байланыстырылады. Осылайша ою-өрнек мұнда үйлесім, дүниеге келу және өмірдің үздіксіздігі идеяларын жеткізетін семиотикалық код ретінде қызмет атқарады.Қағаздан қиылған бейнелерді немесе сырмақ жасауға арналған үлгілерді еске түсіретін силуэттік шешім туындының халықтық сәндік-қолданбалы өнермен байланысын күшейтеді. Соның нәтижесінде шығарма архетиптік символдар арқылы дуалдылық, мәдени жады және әлемнің тұтастығы тақырыптарын ашатын күрделі визуалды мәтінге айналады. Бұл тұрғыдан алғанда, туынды дәстүрлі мәдени кодтарды заманауи көркемдік тілде қайта пайымдайтын маңызды көркемдік тәжірибе ретінде көрінеді.