Дастархан. XII ғасыр. Отырар
XII ғ. «Ортағасырлық Отырар керамикасы» кітабынан. Алматы, 1991.
Ортағасырлық қыш дастархандар IX–XV ғасырларда Орталық Азия аумағында кең таралған керамикалық бұйымдардың ерекше түрі болып табылады. Олар тұрмыстық қызметпен қатар, мәдени-символдық мән де атқарған. Бұл контекстегі «дастархан» термині шартты түрде қолданылып, ірі қыш табақтар мен науаларды білдіреді. Мұндай бұйымдардың пайда болуы мен кең таралуы халық арасында қалыптасқан ортақ ас ішу дәстүрімен тығыз байланысты.Аталған бұйымдардың ою-өрнектік жүйесі мотивтердің тұрақтылығымен және шектеулі болса да әсерлі композициялық құрылымымен ерекшеленеді. Көбіне концентрлі шеңберлер, радиалды сызықтар мен белдеулер түріндегі геометриялық композициялар, сондай-ақ стильдендірілген өсімдік тектес өрнектер — розеткалар, гүл бейнелері және өзге де мотивтер кеңінен қолданылған. Өрнектердің басым бөлігі шикі саздың бетіне түсірілген. Кейбір үлгілерде игі тілек немесе діни мазмұндағы сөздер жазылған эпиграфикалық элементтер де кездеседі.