Сырға
Сырға. XIX–XX ғасырлар. Шығыс Қазақстан. Күміс, штамптау, ою, нақыштау, қаралау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Сырға, сақина тәрізді дискілі сырға (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы, Шығыс Қазақстан)
Сақина тәрізді дискілі сырға – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Шығыс Қазақстан өңірінің дәстүрлі зергерлік өнеріне тән әшекей бұйымдарының бірі. Ол күнделікті және салтанатты жағдайда тағылатын әшекейлер қатарына жатады және пішінінің айқын пластикалық шешімімен ерекшеленеді.
Материалы: күміс. Техникасы: қалыптау (штамптау), ойып өрнектеу, нақыштау (гравировка), қаралау (чернь).
Қаралау тәсілінің қолданылуы ою-өрнекті айқындап, бедерлі элементтер мен фон арасындағы контрастты күшейтеді.
Бұйымның құрылымы тұйық сақина тәрізді негізден тұрады. Оның төменгі бөлігі кеңейтіліп, диск пішінді қалқанша түрінде орындалған. Жоғарғы жағында сырға бауын бекітуге арналған тесік қарастырылған. Негізгі көлем мен көркемдік салмақ төменгі сегментке шоғырланып, бұйымның өзіндік келбетін қалыптастырады.
Композициялық шешімі концентрлік-фриздік қағидаға негізделген. Орталық бөлігі біртіндеп өрбитін иірімдерден құралған өсімдік тектес өрнектермен толтырылған. Шеткі бөліктерінде түйіршік тәрізді және сызықтық өрнектерден тұратын сәндік белдеулер орналасып, негізгі композицияны жиектеп, бұйым пішінін айқындай түседі.
Өрнектік жүйесі өсімдік және геометриялық мотивтердің үйлесіміне негізделген. Иірім тәрізді өрнектер композицияға қозғалыс әсерін берсе, қараланған фон оюдың графикалық айқындылығын күшейтеді. Ашық түсті күміс беті мен күңгірттендірілген ойықтардың контрастық үйлесімі бұйымның көркемдік мәнерлілігін арттырады.
Бұл сырға Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән ықшам құрылым мен бай өрнектік безендірудің үйлесімін көрсетеді. Оның сәндік шешімі дәстүрлі қазақ зергерлерінің материалды көркем өңдеудегі жоғары шеберлігін және ұлттық ою-өрнек мәдениетінің ерекшеліктерін айқын бейнелейді.