Білезік
Білезік. XX ғасыр. Оңтүстік Қазақстан. Күміс, алтын жалату, өру, нақыштау, құю, ширату. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, топсалы күрделі құрамды білезік (XX ғасыр, Оңтүстік Қазақстан)
Топсалы күрделі құрамды білезік – XX ғасырдағы Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады және сәндік байлығы мен күрделі құрылымдық шешімі арқылы ерекшеленеді.
Материалы: күміс, алтын жалату. Техникасы: құю, нақыштау (гравировка), бұрау және өру тәсілдері.
Металл өңдеудің әртүрлі әдістерінің үйлесуі бұйым бетінде бай фактура қалыптастырып, оның пластикалық мәнерлілігін күшейтеді.
Бұйымның құрылымы топсалы жалғауы бар толық жабыққа жақын білезік пішінінен тұрады. Жоғарғы бөлігінде қозғалмалы сақина тәрізді бекіткіш орналасқан. Оған сәндік қозғалыс әсерін арттыратын бұралма өрілген элемент жалғанған. Білезіктің ішкі бөлігі өзара байланыстырылған бірнеше пластинадан құралған, бұл оның күрделі құрастырмалы құрылымын көрсетеді.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделіп, орталық өрнектік белдеудің айқын бөлінуімен сипатталады. Негізгі өріс өсімдік тектес ажурлы өрнектермен безендірілген. Шиыршықтар, өркендер және симметриялы дамитын сызықтар бір-бірімен сабақтасып, үздіксіз ырғақ қалыптастырады. Өрнектер созылыңқы сопақша пішіндерге енгізіліп, білезік беті бойымен ырғақты тізбек түзеді.
Өрнектік жүйесі сызықтардың иілімділігімен және композициялық симметриясымен ерекшеленеді. Өсімдік тектес мотивтер өрнектің шекарасын айқындайтын сызықтық жиектермен үйлесіп, тұтас көркемдік құрылым қалыптастырады. Бұралма өрілген салпыншақты элемент бұйымның сәндік әсерін күшейтіп, оған қозғалыс пен серпінділік береді.
Тегіс, алтын жалатылған және нақышталған бөліктердің өзара контрастылығы әшекейдің көркемдік әсерін арттырып, зергерлік шеберліктің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл білезік Оңтүстік Қазақстан зергерлік өнеріне тән күрделі құрылымды, нәзік өрнектік өңдеуді және сәндік шешімнің байлығын бейнелейтін көрнекті үлгілердің бірі болып табылады.