Қапсырма
Қапсырма. XX ғасыр. Солтүстік Қазақстан. Күміс, ақық (сердолик), бедерлеу, қаралау, штамптау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Қапсырма — белдік бекіткіші
Бұл бұйым белдік бекіткіштері қатарына жатады және киімнің бөліктерін біріктіру қызметін атқарумен қатар, костюмнің орталық бөлігін сәндік тұрғыдан айқындайтын маңызды элемент болып табылады. Құрылымы топсалы механизм арқылы жалғанған екі дөңгелек жармадан тұрады. Мұндай жүйе бұйымның қозғалғыштығын қамтамасыз етіп, оның сенімді бекітілуіне мүмкіндік береді.
Композициялық шешімі осьтік симметрия қағидасына негізделген. Әр жарма бүйірлік шығыңқы бөліктері бар дөңгелекке жақын пішінде орындалған. Жабық күйінде олар тұтас әрі үйлесімді композициялық бейне қалыптастырады. Орталық бөліктері тісті жиекпен қоршалған арнайы ұяшықтарға орнатылған ақық (сердолик) тастарымен ерекшеленеді. Тастар көлденең орналасқан металл пластина арқылы қиылыстырылып, бұл элемент әрі сәндік, әрі бекіткіш қызмет атқарады.
Өрнектік жүйесі радиалды ұйымдастырылған элементтерге негізделген. Сәуле тәрізді бедерлерден құралған концентрлік аймақтар жарты шар пішінді шығыңқы бөлшектермен үйлесіп, күрделі пластикалық құрылым жасайды. Қаралау (чернь) тәсілі өрнектің тереңдігін арттырып, беткі бедердің көркемдік айқындылығын күшейтеді.
Технологиялық тұрғыдан бұйым бірнеше металл өңдеу тәсілдерінің үйлесімі арқылы жасалған. Қалыптау (штамптау) негізгі пішінді қалыптастырса, бедерлеу (чеканка) рельефтік бөлшектерді нақтылайды. Қаралау тәсілі композицияға графикалық айқындық берсе, ақық қондырмалары түстік екпін енгізіп, бұйымның сәндік әсерін күшейтеді.
Жалпы алғанда, бұл қапсырма Солтүстік Қазақстан зергерлік дәстүріне тән көркемдік ерекшеліктерді айқын көрсетеді. Оның композициялық құрылымы орталыққа шоғырланған сәндік өзекке негізделіп, конструктивтік және көркемдік элементтердің өзара үйлесімі арқылы тұтас эстетикалық бейне қалыптастырады.