Құйысқан
Құйысқан. XX ғасыр. Былғары, металл, қалыптау (штамптау). Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Құйысқан
Бұйым ат әбзелдерінің құрамына кіретін құйысқан болып табылады. Ол ердің орнықты тұруын қамтамасыз етіп, оның жылжып кетуінің алдын алуға арналған. Құрылымы орталық бөлікте біріктірілген былғары қайыстар жүйесінен және сәндік ұштармен аяқталатын бүйірлік тармақтардан тұрады.
Негізін тік бағыттағы осьті құрайтын және қиғаш бағытта таралатын ұзын былғары қайыстар құрайды. Жоғарғы бөлігінде ерге бекітуге арналған жалғаушы бөлік орналасқан. Композицияның орталық түйіні қайыстардың қиылысуымен ерекшеленіп, металл жапсырмалармен күшейтілген.
Сәндік безендіру негізінен қайыстардың түйіскен жерлеріне және ұштарына бекітілген металл бөлшектерде шоғырланған. Жапсырмалар штамптау тәсілімен жасалып, симметриялы кеңейтілген күрделі пішінге ие. Соңғы элементтер стильдендірілген қалақша немесе саусақ тәрізді пішінде орындалып, композицияға айқын пластикалық әсер береді.
Өрнектер геометрияланған және өсімдік тектес мотивтерден тұрады. Олар таяз бедер түрінде орындалған. Безендіру орталық оське қатысты симметрия қағидасымен ұйымдастырылған, ал бүйірлік бөліктер тепе-тең тармақталған құрылым түзеді.
Композиция қатаң құрылымдық сызба мен бөлшектердің сәндік өңделуінің үйлесуімен сипатталады. Былғары мен металдың әртүрлі фактураларының контрастылығы бұйымның көркемдік әсерін күшейтеді.
Технологиялық тұрғыдан бұйым былғары өңдеу (кесу, қайыс қалыптастыру) және металл жапсырмаларды штамптау арқылы дайындап, кейін оларды құрастырып бекіту тәсілдерімен жасалған.
Құйысқан ат әбзелдерінің қолданбалы бұйымдары қатарына жатса да, оның көркемдік безендірілуі функционалдық элементтердің өзіне эстетикалық сипат беру дәстүрін көрсетеді. Бұл ерекшелік қазақтың дәстүрлі мәдениетіне тән көркемдік көзқарастың айқын көрінісі болып табылады.