Білезік
Білезік. XX ғасыр. Семей облысы. Күміс, нақыштау, құю, бедерлеу, ою. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, ашық сақина тәрізді білезік (XX ғасыр, Шығыс Қазақстан, Семей өңірі)
Ашық сақина тәрізді білезік – XX ғасырдағы Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол күнделікті сәндік бұйымдар қатарына жатады және ықшам болғанымен, пластикалық шешімінің айқындығымен ерекшеленеді.
Материалы: күміс. Техникасы: құю, бедерлеу (чеканка), ойып өрнектеу, нақыштау (гравировка).
Өрнектік безендіру тереңдетілген және сызықтық нақыштар арқылы орындалып, бұйым пішінінің көркемдік ерекшеліктерін айқындай түседі.
Бұйымның құрылымы ұштары ашық, дөңгелек қималы көлемді негізден тұрады. Ұштары жуандатылып, аздап бедерленген пішінде жасалған. Олардың біреуі жұмсақ иілген, стильдендірілген пішінге ие болып, білезікке қосымша пластикалық мәнерлілік береді. Жалпы құрылымы ықшам әрі функционалдық қарапайымдылығымен ерекшеленеді.
Композициялық шешімі бұйым контуры бойымен ұйымдастырылған үздіксіз сызықтық сипатқа негізделген. Өрнек білезіктің бүкіл бетіне біркелкі таралғанымен, сәндік өңдеу әсіресе ұштық бөліктерінде айқын көрінеді. Негізгі көркемдік екпін осы аймақта шоғырланған. Ал орталық бөлігі салыстырмалы түрде қарапайым безендіріліп, композициялық тепе-теңдік қалыптастырады.
Өрнектік жүйесі геометриялық және өсімдік-зооморфтық мотивтердің үйлесуіне негізделген. Білезік ұштарының пішінінен дәстүрлі қазақ ою-өрнегіне тән мүйіз тектес немесе жалпыланған зооморфтық бейнелердің стильдендірілген нұсқалары байқалады. Сызықтық ойықтар мен нақышталған белдеулер композицияға ырғақ беріп, бұйымның құрылымдық ерекшелігін айқындайды.
Бұл білезік Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән ұстамды әрі мазмұнды сәндік шешімнің көрінісі болып табылады. Оның ықшам пішіні, нәзік өрнектік өңдеуі және дәстүрлі символдық мотивтері ұлттық қолөнердің көркемдік сабақтастығын айқын көрсетеді.