Білезік
Білезік. XIX–XX ғасырлар. Батыс Қазақстан. Күміс, қаралау, нақыштау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Білезік, жапсырма элементтері бар манжет тәрізді білезік
(XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы, Батыс Қазақстан)
Жапсырма элементтері бар манжет тәрізді білезік – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Батыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән дәстүрлі қол әшекейлерінің бірі. Ол салтанатты жағдайда тағылатын бұйымдар қатарына жатады және күрделі пластикалық шешімімен ерекшеленеді.
Материалы: күміс. Техникасы: нақыштау (гравировка), қаралау (чернь).
Қаралау тәсілінің қолданылуы өрнектік суретті айқындап, бедерлі және ойық бөліктер арасындағы контрастты күшейтеді.
Бұйымның құрылымы ашық негізді көлемді білезіктен тұрады. Оның құрамында топсалы жалғау элементі қарастырылған. Жоғарғы бөлігі қосымша жапсырма пластинамен толықтырылып, композицияның негізгі сәндік екпінін құрайды. Бүйір бөліктерінде орналасқан жарты шар тәрізді көлемді жапсырмалар бұйымның бедерлі құрылымын күшейтіп, пішінінің тектоникалық тұтастығын айқындай түседі.
Композициялық шешімі фриздік қағидаға негізделіп, орталық өрнектік аймақтың ерекшеленуімен сипатталады. Негізгі өріс симметриялы дамитын өркендер мен шиыршықтардан құралған өсімдік тектес нақышталған өрнектермен безендірілген. Үшбұрышты және сызықтық геометриялық элементтер композицияны қоршаған белдеулерді құрап, бұйымның құрылымдық ерекшеліктерін айқындайды.
Өрнектік жүйесі өсімдік және геометриялық мотивтердің үйлесуіне негізделген. Қаралау тәсілі өрнектің графикалық әсерін күшейтіп, оның көркемдік мәнерлілігін арттырады. Көлемді жапсырма элементтер жарық пен көлеңкенің әсерлі ойынын туғызып, бұйымның пластикалық байлығын күшейтеді.
Бұл білезік Батыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән күрделі пішін жасауға ұмтылысты және сәндік өңдеудің молдығын көрсетеді. Оның құрылымы мен өрнектік жүйесі дәстүрлі қазақ зергерлерінің жоғары шеберлігін және көркемдік талғамын айқын бейнелейді.