Жүзік
Жүзік. XX ғасыр. Шығыс Қазақстан. Күміс, бедерлеу, қаралау, нақыштау. Қазақстан Республикасы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің қоры.
Жүзік, Созылыңқы тамшы тәрізді бетті жүзік үлгісі
Бұл жүзік сәндік және қорғаныштық мәнге ие дәстүрлі әйел әшекейлерінің қатарына жатады. Ол қалқаншасының созылыңқы пішінімен және дамыған өрнектік композициясымен ерекшеленеді.
Бұйымның құрылымы жоғарғы бөлігінде біртіндеп кеңейетін сақинадан (шинкадан) басталып, ірі тамшы тәрізді (алмұрт пішінді) қалқаншаға ұласады. Қалқанша негізгі бөліктен көтеріңкі орналасқан және оның жиегі бедерлі, ойықты сәндік жиекпен қоршалып, тұйық контур түзеді. Бұйым толықтай металдан жасалған, тас немесе шыны қондырмалары қолданылмаған.
Композициялық шешімі қатаң осьтік қағидаға негізделген және айқын тік бағыттылығымен сипатталады. Қалқаншаның орталық бөлігі оның сыртқы контурына сәйкес келетін созылыңқы ішкі пішін түрінде ұйымдастырылған. Өрнек төменгі бөліктен жоғары қарай өрбіп, біртіндеп жіңішкере түседі. Бұл тәсіл композицияның жоғарғы нүктесін ерекшелендіріп, оның динамикалық бағытын күшейтеді.
Өрнектік жүйесі өсімдік тектес және спираль тәрізді мотивтердің үйлесуіне негізделген. Орталық бөлікте дәстүрлі «қошқар мүйіз» өрнегінің стильдендірілген элементтері айқын байқалады. Олар жиектік сызықтар бойымен орналасқан ұсақ бүршік тәрізді сәндік бөлшектермен толықтырылған. Төменгі бөлікте орналасқан шағын бедерлі элемент композицияны аяқтап, көркемдік тұтастық береді.
Бедерлі өрнек бедерлеу (чеканка) тәсілімен орындалып, кейін ойық бөліктері қаралау әдісімен өңделген. Бұл тәсіл ашық түсті металл беті мен күңгірт өрнек сызықтарының арасындағы контрастты күшейтіп, өрнектің графикалық айқындылығын арттырады. Нәтижесінде бұйымның сәндік әсері күшейіп, композицияның барлық бөлшектері анық қабылданады.
Жалпы алғанда, бұл жүзік Шығыс Қазақстан зергерлік өнеріне тән көркемдік ерекшеліктерді айқын көрсетеді. Оның созылыңқы пішіні, симметрияға негізделген құрылымы және бедерлі өрнектің пластикалық мәнерлілігі дәстүрлі қазақ зергерлік өнерінің эстетикалық қағидаларын толық бейнелейді.