Көгілдір ақық (бирюза) қондырылған салпыншақ, күміс, көгілдір ақық (бирюза); құю, оймыштау, сымкәптеу (скань), түйіршіктеу (зернь)
Кокенов Серікқали
Кеудеге тағылатын салпыншақты әшекейдің композициялық өзегін металл қаптамаға қондырылған ірі көгілдір ақық (бирюза) тасы құрайды. Композиция тұтастығымен және қатаң симметриясымен ерекшеленеді. Барлық сәндік элементтер бірыңғай тік осьтік құрылымға бағындырылып, өзара үйлесімді жүйе түзеді.Көркемдік шешімнің негізінде центрлік композиция жатыр. Сопақша пішінді көгілдір ақық композицияның негізгі өзегі болып, оның айналасына геометриялық және ою-өрнектік элементтердің жүйесі орналастырылған. Бұйымның беткі қабаты тегіс, бедерлі және ашық өрнекті бөліктердің үйлесімі арқылы орындалып, фактуралардың күрделі көркемдік үйлесімін қалыптастырады. Бүйірдегі ою-өрнекті блоктар модульдік қағида бойынша ұйымдастырылып, қайталанатын геометриялық өрнектерге негізделген. Жоғарғы торлы сәндік элемент композицияның пластикалық байлығын арттырып, оған қосымша кеңістіктік тереңдік береді.Қазақтың дәстүрлі зергерлік мәдениетінде көгілдір ақық (бирюза) қорғаныштың, амандықтың және рухани үйлесімнің символы болып саналады. Оның композицияның дәл ортасына орналасуы тастың киелі мәнін айқындай түседі. Ал оны қоршаған ою-өрнектер әлемнің үйлесімді құрылысын бейнелейтін реттелген таңбалар жүйесі ретінде қабылданады. Минералдың тегіс беті мен металдың күрделі көркем өңделуінің қарама-қарсылығы композициялық орталықтың көркемдік әсерін күшейтеді.Шығарманың басты ерекшелігі – дәстүрлі ою-өрнектік құрылымның авторлық пішіндік және фактуралық шешіммен үйлесім табуында. Шебер центрлік әшекейдің классикалық қағидасын сақтай отырып, әртүрлі сәндік тәсілдер мен пластикалық бөлшектерді қолдану арқылы оның көркемдік мүмкіндіктерін кеңейткен. Соның нәтижесінде салпыншақ тек сәндік әшекей ретінде ғана емес, заманауи зергерлік өнердің дербес көркемдік нысаны ретінде де қабылданады.
Фото: А. Ибрагимов, «Nomad Art» көрме-жәрмеңкесі