Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
«Жұлдыз»
Жұлдыздар, өзге де аспан денелері сияқты, қазақтардың мифопоэтикалық дүниетанымында маңызды орын алады. Фольклорда жұлдыздарға қатысты мифтер мен аңыздар өте көп. Солардың ішінде ең танымалдары — Темірқазық, Шолпан және тағы басқалар. Тұрақтылық пен тәртіптің нышаны саналатын әрбір жұлдыз адаммен, оның тағдырымен тікелей байланысты деп ұғынылған. Халық түсінігінде жұлдыздар адамға бақыт сыйлай да, оны тартып ала да алады, яғни екіжақты қызмет атқарады.
Әлемдік мәдениетте сегіз күлтелі жұлдыз ғаламның жиналуы мен қайта таралуының өзіндік белгісі ретінде танылса, қазақтарда көбінесе бесжұлдызды пішін қолданылған. Әдетте ол кілемдік бұйымдардың ою-өрнек алаңында композициялық тұрғыдан орталық орын алады.
Бұл өрнектің де көптеген туынды нұсқалары бар: «жұлдыз гүл», «жұлдыз өрнек», «топ жұлдыз». Олар көбінесе сырт киімді безендіруге пайдаланылған. Сырт киімдегі бұл өрнек жарықты, мәңгілікті және биік ұмтылысты білдіреді.
Ортасында жұлдызы бар сегіз қырлы розетка «сегіз қырлы өрнек» деп аталады және ол кілем композицияларында жиі қолданылған. Бұл өрнек ғаламды, ғарышты бейнелейді. Сегіз қырлы пішін тұтастық пен үйлесімділіктің нышаны болып саналады.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.