Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары

Өңіржиек

Өңіржиек кеуде әшекейі тек Батыс Қазақстанда таралған. Бұл бұйым әдетте іші қуыс, тігінен бір-бірімен тізбектер арқылы жалғанған, әртүрлі пішіндегі салпыншақтары бар үш тік төртбұрышты пластинадан тұрады. Ауырлау болуы үшін пластиналардың іші ақ пастамен толтырылған. Осындай көпқабатты әшекейдің негізгі символдық қызметі, сірә, қыздың кеудесін, денесін жаман күштердің әсерінен қорғау болған. Болжам бойынша, бұл әшекей үш қабатты тік құрылымның бейнесін береді, ал оның тік төртбұрыш пішіндері дүниенің көлденең моделін білдіреді. Бұйымның әрбір құрылымдық бөлігіне, соның ішінде ромб тәрізді және қоңырауша пішінді салпыншақтарға да магиялық мән телінген. Бұл әшекей емізулі баласы бар әйелдің міндетті бұйымдарының бірі саналған. «Өңіржиек» сөзі екі құрамнан тұрады: өңір және жиек. Осы арқылы әшекейдің символдық мәні, яғни бала емізетін ананың кеуде тұсын қорғауға арналған ерекше мәртебесі аңғарылады. Осындай көпқабатты кеуде әшекейлеріне ұқсас үлгілер моңғолдарда, түрікмендерде және басқа да халықтарда да кездеседі. Олар осы арқылы бала туу жасындағы әйелдердің өмірлік маңызды дене бөліктерін «қорғаған».

Encyclopedia More Item

ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.

Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.

Алматы: КазНИИК, 2023.