Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
От
1 сурет.
Оттың символикасы көпқырлы. Отқа табыну әлемнің көптеген халықтарына тән болған, оның сарқыншақтары бүгінге дейін көптеген түркі халықтарының дәстүрінде сақталған. Қазақтар отты шаңырақтың, үй ошағының қамқоршысы деп таныған. Оған тылсым қасиет пен магиялық күш дарытылған, өйткені ол Күн құдайының жердегі көрінісі ретінде қабылданған.
Қазақтардағы отпен байланысты ең белгілі ғұрыптардың бірі — аластау, яғни отпен тазарту рәсімі. Сонымен қатар бүгінге дейін сақталған үйлену салттарының бірі — «отқа май құю». Бұл рәсімде келін күйеу жігіттің үйіне түскенде, ошақ иесін разы ету үшін отқа май құяды. Ошақ — киелі орын. Ол аспандағы Күн секілді Үй-Әлемнің дәл ортасында орналасқан қасиетті нүкте ретінде ұғынылған.
Қазақ сенімі бойынша, ошақтағы от үнемі жанып тұруы керек. Оның сөніп қалуы қайғы-қасіретпен, кедейлікпен, ақырмен, тіпті өліммен байланыстырылған. Сондай-ақ отқа қатысты тыйымдардың бірі — оны басқаға бермеу, яғни шоқты, күлді және соған қатысты нәрселерді өзгеге ұстатпау. Ертеде түркілерде оттың үстінде берілген ант бұзылмайтын серт саналған. Кейде анттың куәсі ретінде жалын шақырылып, ол уәдеге беріктіктің белгісі ретінде танылған.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.