Әлемдік мәдениетте үңгір көбіне Жер-Ананың жатырының символы ретінде танылады, сондықтан ол аналық бастау ұғымымен тығыз байланыстырылады. Мысалы, қытайлар үңгірді әйел бастауын білдіретін иньмен, ал тауды ер бастауын білдіретін янмен сәйкестендірген. Ежелгі түсініктер бойынша, үңгір — жаңа өмір пайда болатын әрі адам өлгеннен кейін баратын өлілер әлеміне өтетін орын. Көп жағдайда үңгірлерде бағыштау, инициация ғұрыптары да өткізілген: адам оған өзге дүниеге енгендей кіріп, кейін мүлде басқа мәртебеде, жаңарған күйде қайта шыққан. Осындай рәсімдерде үңгір мистикалық инициация орны ретінде қабылданып, неофит бұрынғы өмірін ұмытып, «аналық жатырдан» қайта туғандай жаңа рухани сапаға ие болады деп есептелген.

Түркі мифологиясы бойынша, Ұмай ана үңгірлерде әлі дүниеге келмеген сәбилердің жанын сақтайды. Сондай-ақ генеалогиялық аңыз бойынша, дәл осы үңгірде Қасқыр-ананың (Бөрі-ана) және түркі халықтарының арғы тегі Ашинаның тоғыз ұлы дүниеге келген. Буряттар әлі күнге дейін үңгір бедеу әйелдерге бала сыйлай алады деп сенеді, ал олардың төл атауындағы ұмай сөзі хори буряттарында бала туу мүшесін, яғни жатырды білдіреді. Мұнда үңгірдің аналық құрсақ ретіндегі символикасы айрықша айқын көрінеді.

Үңгірлерді қастерлеу дәстүрі қазақтарда да сақталған. Бұған Оңтүстік Қазақстандағы Шақпақ ата, Шығыс Қазақстандағы Қоңыр әулие, Батыс Қазақстандағы Шақпақ ата үңгірлері және басқа да қасиетті орындар мысал бола алады. Бұл жерлерге бүгінге дейін әйелдер бедеуліктен арылу үшін дұға етуге, ал жалпы адамдар сауығу мен шипа іздеп келеді.