Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары

Селеу

1 сурет.

Қазақтар бозды — селеу деп атайды. Бұл — астық тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік, бағалы мал азықтық дақыл. Оның басты ерекшелігінің бірі — биіктігі, ол шамамен 30-дан 70 см-ге дейін жетеді. Селеудің гүлдеу кезеңі мамыр, маусым, шілде айларына сәйкес келеді. Осы кезде дала теңіз секілді көрініп, самал желмен бірге ақшыл, күміс реңді жасыл түсті толқындардай құбылып тұрады.

Селеудің халықтық атаулары оның көбіне түсімен байланысты екенін көрсетеді, яғни ақ, ашық, сұр реңктері ерекше аталады.

Түркі, соның ішінде қазақ мәдениетінде ақ, ашық, сұр, күміс түстердің семантикасы жақсы белгілі: бұл түстер тазалықтың, пәктіктің, тектіліктің нышаны болып саналады. Далалық мәдениеттердің көбіне селеуді даланың иесі, жасыл «көшпенді» ретінде қабылдау тән. Фольклорда селеу көбінесе кең жазиралы дала көрінісінің айқын бейнесі ретінде көрінеді және тыныштық пен жан рақатының символы болып табылады. Селеудің аспандық болмысы оның ақшыл, сұрғылт түсімен байланысты болса, жерлік болмысы — еркін есетін дала желімен астасады. Кейбір халықтарда, мысалы, қалмақтарда селеу ғұрыптарға, соның ішінде өмірді ұзарту рәсіміне қатысады. Селеуден арнайы шамдар жасалып, олар нақты белгіленген уақытта жағылады. Селеу буряттардың кейбір рәсімдерінде де кездеседі, ал славяндар оны «жесірдің шөбі» деп атайды.

Encyclopedia More Item

ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.

Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.

Алматы: КазНИИК, 2023.