Нартұған / Нұртұған — қысқы күн тоқырауына байланысты ең көне түркі мерекелерінің бірі. Венгрлер бұл мейрамды «карачун» деп атайды. Бұл түн жыл ішіндегі ең ұзақ түн болып саналады. Оны екі түрлі мағынада түсіндіреді: «қара түн» — қараңғы түн және «қара шың» — қуатты шың, қауіпті белес. Ертеде осы түні от жағылып, жер қыздырылған. Бұл мереке — қысқы күннің кері бұрылу күні — славян мифологиясында да көрініс тапқан. Карель фольклорында Карачун әйелдерді, көбіне Светлана есімді қыздарды ұрлайтын мифтік кейіпкер ретінде сипатталады. Мұның барлығы табиғат айналымындағы маусым алмасуын халықтық тұрғыдан танудың көне сарқыншақтары болып табылады.

Мерекенің «Нартұған» немесе «Нұртұған» деген атауы тәуліктегі жарық пен қараңғы уақыттың арақатынасының бастапқы межесін білдіреді. Дәл осы кезеңде күн сәулесі жылдағы ең ұзақ түнді ығыстыра бастайды. Қазақ тіліндегі «нарт» сөзі оттай қызыл, алқызыл деген мағына береді, бұл Күн сәулесінің дүниеге келуін білдіретін киелі мерекенің мәнін айқындай түседі. Мұны мереке атауының екінші нұсқасы да аңғартады: «нұр» — сәуле, жарық.