Қысқаша энциклопедия Қазақ мәдениетінің белгілері мен нышандары
Кебеже/Асадал
Сандықтың бір түрі — кебеже, яғни азық-түлік сақтауға арналған шағын сандық. Ол молшылық пен берекені білдіретін ою-өрнектермен, яғни шиыршықты розетка, спираль, мүйіз тәрізді иректер және басқа да бейнелермен бай безендірілген. Қазақтарда: «Әрбір үйде бір кебеже қалайда болу керек» деген мақал бар [7, 267-б.]. Кебеженің береке көзі ретіндегі жанама мағынасы көне қазақ аңызында да көрініс тапқан. Аңызда қатыгез хан ауылдағы барлық қарияларды өлтіруге бұйрық береді. Соның салдарынан барлық қарт көз жұмады. Алайда бір жас жігіт әкесін кебеженің ішіне жасырып қалады. Көш барысында түрлі қиындықтар туындағанда, қария өз ақыл-кеңестері арқылы ұлына ғана емес, бүкіл елге талай рет көмектесіп, жұртты аман алып қалады.
Шкафтың тағы бір түрі — асадал, яғни ыдыс-аяқ сақтауға арналған шкаф. Бұл бұйымдар Орталық және Шығыс Қазақстанда кең таралған. Олар екі жақтаулы есікпен, жоғарғы бөлігінде суырмамен, ал төменгі бөлігінде сөрелері бар кең ішкі бөлікпен жасалған [7, 268-б.]. Шкафтың төл атауының өзі ыдыс тазалығына ерекше мән берілгенін аңғартады. Сондай-ақ қарызға алынған ыдысты ішіне тәтті салып қайтару әдет болған. Халықтық наным бойынша, ашық қалған асқа жын-шайтан үйір болады деп есептелгендіктен, түнге қарай ыдыс-аяқ пен тағам міндетті түрде асадалға жиналып қойылған.
ШайгОзова Ж.Н., Наурзбаева А. Б.
Краткая энциклопедия знаков и символов казахской культуры.
Алматы: КазНИИК, 2023.